الإسلام قبل الإيمان . . . و اين مميّز كافر و مسلم ، و مشترك ميان مسلم و منافق است .
هامش
از باب جهاد « سنن » ابى داود نقل شده است كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود : من لم يغزو لم يحدّث نفسه بغزو مات على شعبة من النّفاق .
و نظير اين معنى امر نكاح است . سالكين كه به علّت مشكلات نكاح و موانع و صوارفى كه دارد تا آخر عمر نكاح نكردهاند گوئى از يك عالم سير تكاملى كه به واسطهء اين سنّت براى انسان حاصل مىشود محروم مىباشند و لذا رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نكاح را سنّت و طريق خود شمرده است .
و في المثل كسى كه از حسّ باصره محروم باشد چگونه هر قدر مراتب و عوالم را در سلوك طى كند ولى معهذا از تجلّيات الهى در مظاهر مبصرات محروم است ، و رسيدن به فناء در ذات و وصول به حرم ، جايگزين اين محروميّت نيست ، و إلى الأبد از مشاهدهء انوار خدا در مرائى و مجالى بصر و سير آفاقى محروم است ، همچنين محروميّت از حسّ سمع و غير آن ، و به طور كلّى هر حسّى كه در انسان نباشد يك عالم بزرگ به روى انسان بسته است .
و رابعا ، عالم فتح و ظفر يك عالم خاصّى نيست كه در قبال آن عوالم قرار دهيم ، زيرا لازمهء جهاد و ورود در عالم بعد از آن ، فتح و ظفر است . و گر نه ممكن است در اعتبار ، عالم فتح و ظفر را دو عالم بگيريم . يكى فتح ، و ديگرى ظفر . چون سالك به واسطهء جهاد اول فتح مىكند ، و سپس بر خصم ظفر مىيابد .
جهت دوّم آنكه در حديث مىفرمايد : من أخلص للّه .
و ظاهر آنست كه سالك بايد يك اربعين اخلاص - كه فعل او است - بنمايد . و اينطور كه مصنّف ( ره ) فرمودهاند سالك بايد اربعين را بعد از عالم خلوص و ورود در صف مخلصين طىّ كند . و معلوم است كه بعد از ورود در عالم خلوص ديگر اختيارى براى سالك نيست تا اربعين را به اختيار بگذارند . اختيار او ( در اين حال ) به دست خداست و مسيّر او خداست ، مگر آنكه بگوئيم غير از عبارت ( من اخلص ) عبارتى ديگرى نبود تا بدان بتوان اين سير اربعينى را تفهيم نمود .
جهت سوّم آنكه از بيان مصنّف ( ره ) استفاده مىشود كه به مقام « بقاء باللّه » بعد از فناء رسيدن نيز اختيارى است ، و حديث شريف وعدهء وصول به اين مقام را به واسطهء طىّ اربعين مىدهد . و اللّه العالم .