رساله محقّقا از او نيست » .
سپس مرحوم امين گويد : « و ظاهرا اين رسالهء فارسيّه همان رسالهء سير و سلوك است كه مشتمل بر امورى است كه مناسب با مذاق تصوّف است و با مذاق شرع موافقت ندارد و بدين لحاظ در تتمّهء « أمل الآمل » بطور جزم صحّت انتساب آن را به بحر العلوم رد نموده است » .
و پس از آن گويد : « و از جمله مطالبى كه در آن رساله آمده است يكى لزوم استحضار صورت مرشد در موقع گفتن « ايّاك نعبد و ايّاك نستعين » ، و ديگر استعانت به روحانيت ستارهء عطارد و استشهادى كه به يك رباعى كه در اين باره سروده شده نموده است » . تا اينجا تمام شد گفتار مرحوم صاحب « اعيان الشيعة » .
ليكن ايشان در اين مسئله دچار اشتباه شدهاند ، زيرا اوّلا در هيچ جاى اين رساله استحضار صورت مرشد در وقت قرائت « ايّاك نعبد و ايّاك نستعين » نيامده است .
و ثانيا استعانت به روحانيت عطارد - چنان كه بعدا خواهد آمد - از رسالهء بحر العلوم نيست بلكه گفتار ناسخ است كه بعد از تماميّت كتابت رساله در ضمن شرح احوال خود بيان مىكند و ابدا ربطى به رساله ندارد . و اما نظريهء استاد ما علاّمهء طباطبائى مدّ ظلّه چنين است :
« بعضى گفتهاند كه اين رساله متعلّق به سيّد مهدى بحر العلوم خراسانى است . ليكن اين معنى بسيار بعيد است . شيخ اسماعيل محلاّتى كه از اهل دعوت بوده است تمام اين رساله را از مرحوم سيّد مهدى بحر العلوم نجفى مىدانسته جز فقرات بيست و دوم و بيست و سوم و بيست و چهارم كه دربارهء نفى خاطر و ورد و فكر بحث شده است . و نسخهاى كه در نزد شيخ اسماعيل محلاّتى بوده است اصلا اين سه فقره را نياورده است . و نسخهء او يك نسخهء كامل است كه اين سه فقره به كلّى از آن جدا شده است » . و علاّمهء طباطبائى اضافه كردند كه « بعضى اين رساله را ترجمه از رسالهء مرحوم سيّد ابن طاووس
رساله سير و سلوك منسوب به بحر العلوم (فارسى) — صفحة 16
مساهمون: السيد محمد مهدي بحر العلوم
ص١٦