هم فضاى ديگرى است .
افرادى كه در اين دنيا زندگى مىكنند همه به صورت انسانند ولى اخلاق آنان متفاوت است ؛ آن اختلاف اخلاق و ملكات و تفاوت غرائز ، موجب اختلاف شكلها و صورتها گرديده است ؛ و اين مسأله از دقيقترين مسائل علوم الهيّه و كيفيّت نزول وحدت در عالم كثرت است .
بطورى كه اگر فرض كنيم علوم مادّيّه به سرحدّى ترقّى يابد كه بتواند روابط مادّه با معنى را كشف كند ، در اين صورت از أشكال مختلفهء انبياء و ائمّه و اولياء خدا پى به حقيقت مقام باطن آنها خواهد برد ، و از اشكال و سيماى متفاوت هر فردى از افراد پى به غرائز و ملكات و اخلاقيّات او خواهد برد ؛ همچنان كه براى انبياء و ائمّه و اولياى خدا اين معنى ثابت است كه با ملاحظه و مشاهدهء هر فرد يكباره اخلاقيّات و ملكات او را در مىيابند ؛ و حقّاً مىتوان گفت كه اين معجزهء قرآن كريم است آنجا كه ميفرمايد :
وَ قُلِ اعْمَلُوا فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَ رَسُولُهُ وَ الْمُؤْمِنُونَ
. « 1 »
« و بگو اى پيغمبر ! كه شما هر چه عمل كنيد به زودى خدا و رسول خدا و مؤمنان عمل شما را خواهند ديد . »
اختلاف شكل و صور حيوانات نيز مبنى بر اختلاف غرائز و ملكات و صفات آنهاست ؛ يك حيوان به صورت گربه است ، يكى به شكل سگ ، يكى به شكل روباه ، يكى به شكل گرگ ، يكى به شكل
هامش
( 1 ) صدر آيه 105 ، از سورهء 9 : التّوبة