پس از ديگرى كه انسان به واسطهء آلات و اسباب بدان راه مىيابد - تا آخر كلام او در اين فصل . مظفّر گويد : عجبى از خالق أمثال اين مورچههاى ريز و كرمها و اصناف ماهيهاى غريب و ناشناخته كه در شكلهايشان اختلاف دارند ، و نوع حكمت خدا در آنها متفاوت مىباشد ، نيست . و عجبى نيست از آن كس كه به وجه حكمت يكايك اين مصنوعات پس از وجودشان و تكوينشان پى برده است ! بلكه عجب از آن كس است كه خالق آسمانها و زمينها و آنچه را كه در آنها و در ميان آنها با إتقان صنعت و استحكام خلقت و بديع بودن تركيب است ، انكار مىكند ! و چنان كه شخص منكر به خود نظر نمايد كه چگونه سازمان وجوديش غريب ، و تماميّت خلقت در آن عجيب مىباشد ، تنها همين وجود او بزرگترين « برهان بر وجود و وحدانيّت موجود » خواهد بود .
- 3 -
مُفَضَّل بن عُمَر چاشتگاه روز سوم به محضر امام عليه السلام رسيد . حضرت به او فرمود : اى مفضّل من براى تو شرح دادم خلقت انسان و آن تدبيراتى را كه در وى به كار رفته است ، و دگرگونى وى در حالات متفاوته ، و اعتبارات مشهودى را كه از آن دستگير انسان مىگردد .
و براى تو شرح دادم امر حيوان را ! و الآن ابتدا مىكنم براى تو ذكر آسمان و خورشيد و ماه و ستارگان و مدار حركت و شب و روز و گرما و سرما و باد و باران و سنگ سخت ، و كوه و گِل ، و سنگ رخوه ، و معادن و نبات و درخت خرما و ساير درختان و آن ادلّه و مواضع عبرتى را كه در آنها به كار رفته است !
عجائب خلقت در آسمانها و كرات آسمانى
فكر كن در رنگ آسمان و تدبير راست و درستى كه در آن إعمال شده است . زيرا اين رنگ از لحاظ موافقتش با چشم و از جهت تقويتش با نور چشم شديدترين و اكيدترين نوع الوان به شمار آمده است تا به جائى كه اطبّاء توصيه نمودهاند براى