واقعى و دين حقيقى آشنا فرمود . و زنگار كدورت از چهرهء دگرگون گرديدهء آن برگرفت . آن شريعت حقَّه را كما هو حَقُّه نشان داد . وَه چه كارى است صَعْب . چرا كه در اصول و فروع آن تغيّر و تبدّل راه يافته و مدت يك قرن جميع امَّت از عالم و جاهل ، و عالى و دانى ، و خرد و كلان ، و پير و جوان با آن خو گرفته و انس و الفت يافته و اينك همه و همه را به طور عموم شمولى بدون استثناء ( غير از اندك افرادى ) بايد نه با تعبّد ، كه از تعبّد در اينجا كارى ساخته نيست ، بلكه با منطق و برهان ، و قلم و بيان ، و ارشاد به كيفيّت استدلال به آيات قرآن و أخذ احكام از فرقان ، به آن دين اصيل راهنمائى نمود ، و شيرازهء افكار و مناهج و مذاهبى را كه براى به دست آوردن آن مىپيمودهاند گسيخت ، و نشان داد كه : راه و روش وصول به دين راستين اين است و بس .
لهذا راهى را كه امام جعفر صادق عليه السّلام پيمود و آن دين را نشان داد ، همچون رائد و رهنمونى كه در ميان بيابان خشك و سوزان قافله را به مكان خَصْب و آب و گياه رهبرى كند ، امَّت را به دينِ آوردهشدهء پيامبر و شريعت مرسلهء از جانب خدا رهنمون گرديد .
از اينجاست كه : بدين مذهب كه اوَّلين مذهبى بود در ميان مذاهب گوناگون ، مذهب جعفرى گويند . نه توهّم شود كه : آن حضرت تأسيس دينى نموده ، و يا به دين اسلام رنگ خاصّى را زده است ، همانطور كه أحمد امين بَك مِصْرِى با كمال تجليل و اكرام و بزرگداشتش از حضرت صادق بالأخره دربارهء او معتقد است كه : وى به دين اسلام صبغهء خاصّى زده است ، و مذهب جعفرى به معنى دين اسلام مصبوغ با اين صبغه مىباشد « 1 » . اين توهّم ، توهّم غلط است ، و احمد امين در اين طرز گفتار راه خطائى را پيموده است . 2
هامش
( 1 ) احمد امين بك مصرى در كتاب « ضحى الإسلام » ج 3 ص 263 گويد : و بسيارى از احاديث شيعه و نظمشان از امام جعفر بن محمد روايت مىشود . از مهمترين آنها روايتى است كه امام