إذَا رَضِيَتْ عَنِّى كِرَامُ عَشِيرَتِى * فَلَا زَالَ غَضْبَاناً عَلَىَّ لِئَامُهَا « 1 »
« چون كريمان عشيرهام از من راضى باشند ، بگذار تا پيوسته لئيمان عشيرهام بر من خشمگين باشند » !
* * *
تقدم شيعه در پايه گذارى علوم اسلامى
مرحوم صدر صحيفهء ششم از كتاب خود را اختصاص داده است به آنچه كه شيعهء اماميّه از طريق اهل بيت از زمان أميرالمؤمنين عليه السّلام تا عصر امام ابومحمّد حسن عسكرى عليه السّلام تصنيف نمودهاند .
وى گفته است : بدان كه تعداد مصنَّفاتشان بنا بر آنچه شيخ حافظ محمّد بن حسن حرّ صاحب كتاب « وسائل الشِّيعة » ضبط كرده و در آخر فائدهء رابعه از اين كتاب كبير مسمّى به « وسائل الشِّيعةِ إلى أحْكَام الشَّريعة » كه در حديث مىباشد آورده است ، زيادتر از شش هزار و ششصد مصنَّف مىگردد ، و من در كتابى كه در اصول علم حديث نگاشتهام و نامش را « نِهايةَ الدِّرايَة » نهادهام در تأييد اين گفتار بيانى ايراد نمودهام . « 2 »
مرحوم صدر در كتاب « تأسيس الشيعة لعلوم الإسلام » به طور تفصيل از تقدُّم شيعه در تدوين و تصنيف جميع علوم با شواهد و أدلّهء بسيارى سخن را گسترش داده است . و در كتاب « الشّيعة و فنون الإسلام » آن را مختصر نموده ، و به رئوس مطالب اكتفا نموده است . و ما در اينجا منتخبى از اين كتاب مختصر را فقط به جهت اطّلاع برادران گرام بر مزيد اهميّت و پيش دارى و پيشگامى شيعه اختيار مىكنيم :
پيشگامان علوم گوناگون قرآن از شيعه
وى مىگويد : اوَّلين تصنيف كننده در علم تفسير قرآن سعيد بن جُبَيْر تابِعى رضىاللهعنه بوده است و او اعلم تابعين بوده ، همانطور كه سيوطى در « إتقان » از قَتاده حكايت كرده ، و تفسير وى را ذكر نموده است ، و او را ابن نديم در « فهرست » آنجا كه كتب
هامش
( 1 ) « المراجعات » ، طبع اوّل ، ص 58 .
( 2 ) « الشِّيعة و فنون الإسلام » ص 72 .