هامش
و مشهورترين آنها كرخ بغداد است . و سخن صحيح همان است كه معروف از آنجاست و بعضى گفتهاند : از كَرْخ جُدَّان با ضمهء جيم و تشديد دال مهمله و پس از آن ألِف و نون . و آن شهركى مىباشد در عراق ميان شهر خانقين و شهرزور ، و الله تعالى أعلم بالصَّواب . در اينجا گفتار صاحب « وفيات الاعيان » در ترجمهء احوال معروف خاتمه مىيابد .
شيخ محمد تقى شوشترى در « قاموس الرِّجال » ج 9 ص 54 ، ترجمهء احوال معروف را به طور بسيار مختصر و تقريباً به طريق مستهجنى ذكر كرده است ، همانطور كه دأب ايشان است كه مطالب عرفانى را سبك مىشمرند و به عرفاء عاليقدر به نظر تحقير مىنگرند . دربارهء معروف مىگويند :
[ معروف ] - كرخى . در « اربعين » بهائى و « شرح نُخْبَه » و « مجمع البحرين » آوردهاند كه : او از امام صادق عليه السّلام روايت كرده است . و اين تعارض دارد با روايت مناقب كه اسلامش به دست امام رضا عليه السّلام صورت گرفته است . و من مىگويم : در « فهرست » ابن نديم آمده است كه خلدى از جُنَيْد ، و جُنَيْد از سَرِى ، و سَرِى از معروف كرخى و معروف از داود فَرْقَد ، و فَرْقَد از حسن بصرى ، و حسن از أنس أخذ كرده است . و در « تاريخ بغداد » گويد : ( ابن منادى گفته است : در جانب غربى بغداد ، أبو مُحْفوظ معروف بن فيروزان مىباشد و به كرخى اشتهار دارد ، و در سنهء دويست فوت كرده است ) و از وى كراماتى مجعول و ساختگى نقل نموده است . انتهى آنچه در « قاموس » آمده است .
ببينيد چقدر درجهء معروف را در اين عبارات ، هَبْط و ساقط نموده است . اوَّلًا روايت اربعين و شرح نُخْبه و مجمع را به مجرّد معارضه ساقط نموده ، و بحثى در پيرامون اين مطلب نكرده است .
ثانياً سلسلهء مَعْروف را به فرقد و حسن بصرى و أنس رسانيده ، و از اقوال غير ابن نديم كه وى را از شيعيان و خادمان حضرت امام رضا عليه السّلام مىدانند ، و حتى از علّامهء حلّى كه در بحث امامت شرح تجريد مىگويد : فَأبُو يَزِيدَ الْبَسْطَامِىّ كَانَ يَفْتَخِرُ بِأنَّهُ يَسْقِى الْمَاءَ لِدَارِ جَعْفِرٍ الصَّادِقِ عليه السّلام وَ مَعْرُوفٌ الْكَرْخِىُّ أسْلَمَ عَلَى يَدَىِ الرِّضَا عليه السّلام وَ كَانَ بَوَّابَ دَارِهِ إلَى أنْ مَاتَ [ 4 ] ذكرى به ميان نياورده است .
و ثالثاً پس از حكايت آنچه را كه از ابن منادى در « تاريخ بغداد » آورده است ، خودش مىگويد : براى مَعْروف ، كراماتى دروغين نقل شده است .
آخر بر چه اساس ، بدون دليل و برهان ، و بدون مشاهده و عيان ، شما كرامات منقولهء از وى را مجعول شمرده ايد ؟ ! اگر شيخ معروف در قيامت ، و يا در بعضى از عَقَبات پيش از آن جلوى