از جملهء امَّت او ، و رعيّت او ، و وصىّ او ، و خليفهء اوست . و على از بندگان صالح خداست كه از مظلومين و مقهورين و عاجزين از حفظ حقوقشان بودهاند ، و از مُضْطرِّين بودهاند تا آنجا كه در برابر دشمنانشان مجبور به خضوع و تسليم بودهاند ، و از خائفين و مترقّبين و انتظار برندگان حوادث ناملايم و خطرى بودهاند كه نه ناصرى داشتند و نه يارى .
چگونه شهرستانى دربارهء هشام شهادت مىدهد كه : او در اصول دين صاحب غور و فكر مىباشد و از آنچه كه معتزله را بدان محكوم و منكوب نموده است نبايد غفلت ورزيد و او غير از آن چيزى است كه براى علّاف اظهار داشته است از اينكه به او گفته است : پس بنابر كلام خودت ، چرا نمىگوئى : خداوند جسمى است مثل اجسام ؟ و سپس به وى نسبت مىدهد گفتار به اين را كه : عَلِىّ عليه السّلام هُوَ اللهُ تَعَالَى « على ، خداست » ؟ آيا اين دو سخن ، تناقض واضح نيست ؟ !
و آيا سزاوار است كه به مانند هشامى با آن غزارت فضل اين گونه خرافات نسبت داده شود ؟ ! كَلّا و أبَداً . و ليكن كلام اين قوم مخالف ، از روى ظلم و حسادتى است كه بر اهل بيت دارند و بر عليه كسانى كه بر منوال رأى اهل بيت قدم بر مىدارند ، و از سخن زشت و نازيبا و واهى و انتشار اخبار كذب و خلاف واقع ، دريغ ندارند . وَ لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إلَّا بِاللهِ الْعَلِىِّ الْعَظِيمِ .
صاحبان تدوين از اصحاب امام كاظم تا امام عسكرى عليه السّلام
دائرهء تأليفات شيعه در عصر امام كاظم ، و امام رضا ، و امام جواد ، و امام هادى ، و امام حسن زَكىّ عسكرى عليهم السَّلام گسترش يافت و به قدرى رسيد كه زياده بر آن امكان نداشت . و راويان از ايشان و از رجال أئمّه از آباء اين امامان در شهرها منتشر گرديدند ، و براى طلب علم آستين اجتهاد بالا زدند و دامن زحمت و كوشش به كمر بستند ، و در لُجّههاى بيكران درياى علوم فرو رفتند ، و بر جواهرات و نفايس اسرار آن با غوص و بررسى دست يافتند ، و مسائل آن را إحصاء نمودند ، و حقايق آن را تمحيص و خالص نمودند ، بنابراين در تدوين فنون از هر گونه تعب و سختى دريغ ننمودند ، و در جمعآورى متفرّقاتِ معارف نقطهء خالى و محلّ راحتى را براى خود