كه از مظلوم حمايت كند و از ظالم نفرت جويد . و گويا مسلمين پس از آن دوره ، در دورهء جديدى داخل شدند و به موالات امام على بن الحسين زين العابدين كشانده شدند ، و در فروع دين و اصول آن و در هر چيزى از سائر فنون اسلاميّه كه بايد از كتاب و سنّت اخذ گردد يكسره به سوى او گرايش پيدا كردند ، و بعد از وى به سوى پسرش : امام ابوجعفر الباقر عليه السّلام منقطع شده از غير او بريدند .
و اصحاب اين دو امام « عابِدَيْن و باقِرَيْن » از گذشتگان اماميّه به هزاران تن بالغ مىگردند كه إحصائشان به هيچ وجه امكان ندارد ، و ليكن آنچه از اسمائشان و احوالشان در كتب تراجم از حاملين علم و آخِذين از اين دو امام تدوين شده و به ثبت رسيده است ، در حدود چهار هزار نفر مرد ميدان علم و شير بيشهء حديث و تحقيق مىباشند ، و مصنَّفاتشان به ده هزار كتاب يا بيشتر از آن بالغ مىگردد ، كه اصحاب ما در هر دورهء پسين از دورهء پيشين با أسانيد صحيحه آنها را روايت كردهاند . و جماعتى از آن أعلام علم و أبطال تحقيق كه در خدمت آن دو نفر بودهاند ، در خدمت باقيمانده و اثر و تراوش وجوديشان : الإمام الصَّادق عليهم السلام فائز شدهاند و نصيب بيشتر و حَظِّ وافرتر براى جماعتى از ايشان مىباشد كه عِلماً و عَمَلًا حائز مقام رفيع و منزلت أعلا گرديدهاند .
درجات أبان بن تغلب راوى سى هزار حديث
از جملهء ايشان است أبوسعيد أبان بن تَغْلِب بن رِباح جريرى قارى فقيه مُحَدّث مُفَسِّر اصولى لغوى مشهور . وى از موثّقترين مردم بوده است . امامان ثلاثه ( حضرت امام سجّاد و امام باقر و امام صادق عليهمالسّلام ) را ملاقات كرده است و از ايشان علوم فراوانى و احاديث بسيارى را روايت كرده است . و از براى تو همين بس است كه بدانى : او تنها از حضرت صادق عليه السّلام سى هزار حديث روايت نموده است ، « 1 » چنان كه ميرزا محمّد در ترجمهء أبان از كتاب « منهج المقال » با اسناد خود به
هامش
( 1 ) بر اين مطلب پيشوايان فنّ ، مانند شيخ بهائى در « وجيزه » و بسيارى از أعلام امّت تصريح نمودهاند .