ظهور و أثرى از علم » يَعْنِى الْخَطَّ ، خطّ مىباشد .
و از مجاهد وارد است در كلام خداى تعالى :
يُؤْتِي الْحِكْمَةَ مَنْ يَشاءُ
« 1 » « به هر كس كه خداوند بخواهد حكمت مىدهد » قَالَ : الْخَطّ ، گويد : مراد خطّ مىباشد .
و أيضاً در
وَ مَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْراً كَثِيراً
« و به كسى كه حكمت داده شود ، خير بسيارى داده شده است » يَعْنِى الْخَطَّ ، مراد خطّ مىباشد .
و بعضى از حكماء گفتهاند : الْقَلَمُ وَ السَّيْفُ حَاكِمَانِ فِى جَمِيعِ الأشْيَاءِ ، وَ لَوْلَاهُمَا مَا قَامَتِ الدُّنْيَا . « 2 »
« شمشير و قلم ، دو حاكم و آمر در همهء چيزها هستند ، و اگر آن دو نبودند دنيا بر پا نمىخاست . »
يعنى با قلم و كتابت و بيان علوم ، و أيضاً با قوّهء قهريّهء عادلهء فاضله ، بايد جهان را استوار ساخت .
بارى از آنچه كه سابقاً ذكر نموديم ، معلوم شد كه : نه تنها رسول اكرم صلَّى الله عليه و آله و سلّم منعى از كتابت به عمل نياورده است ، بلكه جِدِّى بليغ در تدوين سنَّت داشتهاند ، و به افراد لايق امر به كتابت نموده و در مواقع اذن و اجازهء از آن ترخيص مىفرمودهاند . « 3 »
خطيب بغدادى در كتاب « تقييد العلم » با سند متّصل خود از فايِد غلام عبيد الله
هامش
( 1 ) آيه 269 ، از سورهء 2 : بقره .
( 2 ) « نُور الحقيقة و نَوْرُ الحديقة » تأليف حسين بن عبد الصّمد هَمْدانى از نوادگان حارث أعور هَمْدانى متولد 915 و متوفى 985 هجريّه قمريّه ، طبع اوّل مطبعهء سيّد الشهداء عليه السّلام ايران - قم ص 107 تا ص 110 .
( 3 ) در كتاب « آداب المتعلّمين » ، آية الله خواجه نصير الدّين طوسى از كتاب « جامع المقدمات » طبع عبد الرّحيم ص 198 مىفرمايد : و سزاوار است كه طالب علم پيوسته دفتر نوشتهاى را همراه داشته باشد تا مطالعه نمايد ، و گفته شده است : من لم يكن الدّفتر فى كُمِّهِ لم يثبت الحكمة فى قلبه . و سزاوار است كه در اين دفتر مقدارى ورقه سفيد باشد و با خود دوات همراه داشته باشد كه آنچه را كه مىشنود بنويسد همانطور كه پيغمبر صلَّى الله عليه و آله و سلّم به هلال بن يسار در هنگامى كه براى وى تقرير علم و حكمت مىنمود فرمود : هَلْ مَعَكَ مِحْبَرَةٌ ؟ ! « آيا همراه تو دوات وجود دارد ؟ ! »