شهيد محمّد بن مَكَّى ، از شيخ جمال الدّين : احمد بن محمد بن حَدَّاد حِلِّى اين عبارت زير يافت شده است : كسائى قرآن را بر حمزه قرائت نمود ، و حمزه بر ابوعبدالله امام صادق ، و او بر پدرش ، و پدرش بر پدرش ، و وى بر پدرش ، و او بر على بن أبيطالب أميرالمؤمنين : قرائت كرده است .
من مىگويم : حمزه همچنين قرآن را بر أعْمَش و بر حُمْرَان بْن أعْيَن كه هر دوى ايشان از شيوخ شيعه بودهاند قرائت نموده است ، و سابقه ندارد كه : پيشتر از أبان و حمزه احدى در قرائات تصنيفى به عمل آورده باشد ، به سبب آنكه ذهبى و غير او از كسانى كه در طبقات قرّاء چيزى نگاشتهاند همگى تصريح كردهاند بر آنكه اوَّل كس كه در قرائات تصنيف نموده است أبوعُبَيد قاسم بن سلّام متوفّى در سنهء 224 بوده است و شكّ نيست كه أبان بر او تقدّم دارد ، زيرا ذهبى در « ميزان » ، و سيوطى در « طبقات » تصريح كردهاند كه : او در سنهء 141 وفات يافته است . بنابراين ، او بر أبوعُبَيد ، هشتاد و سه سال مقدّم مىباشد . و همچنين حمزة بن حبيب ، چرا كه تنصيص كردهاند كه : وى در سنهء هشتاد متولّد گرديد ، و در سنهء 156 و يا 154 ، و يا 158 ، كه اين احتمال اخير غلط است بدورد حيات گفت .
در هر حال ، شيعه اوَّلين كسانى هستند كه در قرائت تصنيف كردهاند ، و اين مطلبى نيست كه بر همچون حافظ ذهبى ، و حافظ شام : سيوطى پنهان باشد ، ليكن چون آنان خواستهاند از اوَّلين مصَنِّف در قرائات از اهل سنَّت ياد كنند ، نه به طور اطلاق ، بدان گونه تَمَشِّى نمودهاند .
و از آنان كه در تصنيف در قرائت شيعه بوده و بر أبوعبيد سبقت دارند ، جماعتى دگرند ، مثل ابن سَعْدَان : أبى جعفر محمد بن سَعدان ضَرير ( نابينا ) ، و مثل أبوجعفر محمّد بن حسن بن أبى سارة رَواسى كوفى استاد كسائى و فرّاء از خواصّ حضرت امام باقر عليه السّلام ، و مثل زيد شهيد ، چرا كه او صاحب قرائتى مىباشد از جدّش أميرالمؤمنين كه آن را عمر بن موسى رَجهى روايت نموده است .
در اوَّل كتاب قرائت زيد گفته است : اين قرائت را من از زيد بن على بن الحسين
امام شناسى (فارسى) — صفحة 101
مساهمون: السيد محمد حسين الطهراني
ص١٠١