شمارش مناقب ده گانه أميرالمؤمنين « عليه السّلام » ، مىرسد به اينجا كه مىگويد : أصحاب بَدْر و أصحاب شَجَرَه نبايد از خود راضى باشند ؛ و به مجرّد آنكه با رسول خدا در غزوهء بدر شركت كردند ؛ و يا در زير شجره بيعت كردند ؛ و آيه
لَقَدْ رَضِيَ اللَّهُ عَنِ الْمُؤْمِنِينَ إِذْ يُبايِعُونَكَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ
« 1 » دربارهء ايشان نازل شد ، به خود مغرور شوند و ببالند و خود را بهشتى بدانند . اين رضايت موقّتى بر حسب حال آنها در آن موقع بوده است ؛ و بعداً كه خداوند بر بعضى از آنها سخط و غضب نمود ، ديگر آن رضايت خدا دوام ندارد . و أمير المؤمنين علىّ بن أبىطالب « عليه السّلام » است كه در بَدر و حُنَين شركت كرد ، و از همه پيش قدم بود ؛ و سَخَط و غضبى هم خداوند به واسطهء تغيير روش بر او نكرد ؛ چون تغيير روش نداد ؛ و بر منهاج رسول خدا بود . و أمّا عُمَر تغيير روش داد ؛ و از سُنَّت خارج شد فلهذا آيه سَخَط و غَضَبِ خداوند و جهنّمى بودن او نازل شد ؛ و رسول خدا بيان كرد .
ذيل روايت ايناست كه : ابن عبّاس مىگويد : وَ قَدْ أخْبَرَنَا اللهُ عَزّ وَ جَل فِى الْقُرْآنِ أنَّهُ رَضِىَ عَنْهُمْ « 2 » عَنْ أصْحَابِ الشَّجَرَةِ
فَعَلِمَ ما فِي قُلُوبِهِمْ
؛ فَهَلْ أخْبَرَنَا أنَّهَ سَخِطَ عَلَيهِمْ بَعْدَذَلِكَ ؟
قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ : وَ قَالَ نَبِى اللهِ « صَلّى الله عليه و آله و سلّم » لِعُمَرَ حِينَ قَالَ : ائذَنْ لِى فَأضْرِبَ عُنُقَهُ ! قَالَ : وَ كُنْتَ فَاعِلًا وَ مَا يدْرِيكَ لَعَلَّ اللهَ قَدِ اطَّلَعَ عَلَى أهْلِ بَدْرٍ فَقَالَ :
اعْمَلُوا ما شِئْتُمْ
.
و خداوند عزّ و جّل در قرآن به ما خبر داده است كه : از ايشان يعنى از أصحاب شجره راضى شده است ؛ و به آنچه در آراء و نيّات و خواطر آنها بوده علم پيدا كرده است . آيا بعد از اين داستان ، خبرى هم به ما داده است كه بر آنها غضب و سخط كرده است ؟ ! ( آرى چنين خبرى داده است . )
هامش
( 1 ) - آيه 18 ، از سورهء 48 : فتح :لَقَدْ رَضِيَ اللَّهُ عَنِ الْمُؤْمِنِينَ إِذْ يُبايِعُونَكَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ فَعَلِمَ ما فِي قُلُوبِهِمْ فَأَنْزَلَ السَّكِينَةَ عَلَيْهِمْ وَ أَثابَهُمْ فَتْحاً قَرِيباً. « هر آينه تحقيقاً خداوند از مؤمنين راضى شد در آن وقتى كه با تو در زير درخت بيعت كردند ، پس خداوند دانست آنچه را كه در نيّات و أفكار آنها بود ؛ در اينحال آرامش و سكينه را بر آنها فرو فرستاد و فتح نزديكى را با آنها پاداش داد . »
( 2 ) - در « مستدرك » ج 3 ، ص 134 لفظ عنهم را ندارد .