منافق باشند ، ولى كلمهء ردّ و ارتداد و كفر برزبان جارى نكرده ، و حكم حاكم إسلام بر كفر آنان ثابت نشده باشد .
بنابراين در مقابل مشركين ، صفّ طويل مسلمين أعمّ از مؤمنين واقعى و أعم از منافقينى كه نفاق خود را در دل پنهان داشتهاند ، تشكيل مىشود . و با اين صفّ طويل بايد در تمام امور از عبادى و معاملى و سياسات و أحكام ، به حكم مسلمين رفتار كرد ؛ و آنها را مسلمان دانست . گرچه آثار نفاق در آنها مشهود باشد ولى به ثبوت نرسيده باشد .
هر كس بگويد : لا إلَهَ إلَّا اللهُ ، مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللهِ مسلمان است ؛ و خون او و مال او و ناموس او و آبروى او محفوظ است ؛ و بر عهدهء حكومت إسلام است كه او را محترم بشمارد ؛ و در تمام اين امور با او معاملهء مسلمان بنمايد .
آيه 113 ، از سورهء 9 : توبه
ما كانَ لِلنَّبِيِّ وَ الَّذِينَ آمَنُوا أَنْ يَسْتَغْفِرُوا لِلْمُشْرِكِينَ وَ لَوْ كانُوا أُولِي قُرْبى مِنْ بَعْدِ ما تَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُمْ أَصْحابُ الْجَحِيمِ
راجع به مشركان است ؛ نه منافقانى كه حكم كفر و شركشان در نزد حاكم إسلام ثابت نشده است . اين گروه از منافقان ، مسلمانند .
و أخيراً ديديم كه چون اسَيدُ بْنُ حُضَير دربارهء منافقين عقبه كه قصد فتِك رسول خدا را داشتند ؛ چون از آن حضرت تمنّاى كشتن آنها را نمود ؛ رسول خدا فرمود : مگر آنها برزبان كلمهء توحيد را جارى نمىكنند و شهادت بر نبوّت من نمىدهند ؟ ! گفت : آرى ! رسول خدا فرمود : خداوند مرا از كشتن اين طائفه نهى نموده است . « 1 »
رسول خدا « صلّى الله عليه و آله و سلّم » با عبدالله بن ابَىّ و ساير منافقين گرچه از خبيثترين آنها بودند ، معامله با مسلمان را مىنمودند . از أغنياى آنان زكات مىگرفتند ؛ و به فقراى آنها زكات مىدادند ؛ و تمام أحكام إسلام را چه رزمى و چه بزمى ، از جنگ و تقسيم غنائم بر آنان إجرا مىنمودند .
اين بود تا غزوهء بنى المصطلق كه عبدالله بن ابَىّ در سنهء پنجم از هجرت چون
هامش
( 1 ) - ص 284 از همين كتاب : ج 10 « امام شناسى » .