بَعْدَ إِسْلامِهِمْ وَ هَمُّوا بِما لَمْ يَنالُوا
كه تفسير آن را ذكر كرديم « 1 » آوردهاند كه يك احتمال از مفاد
وَ هَمُّوا بِما لَمْ يَنالُوا
« اهتمام كردند به آنچه به آن نائل نشدند » قصد كشتن رسول خدا در عَقَبه مىباشد . « 2 »
علىّ بن ابراهيم ، و شيخ طبرسىّ بدين مطلب تصريح دارند « 3 » نيز شيخ طبرسىّ گويد : گفته شده است كه اين دربارهء عَبْدُ اللهِ بْنِ ابَىَّ بْنِ سَلُول وارد شده است كه در غزوهء بَنِى الْمُصْطَلَق كه با پيامبر به جنگ رفته بود ؛ به ياران خود گفت :
لَئِنْ رَجَعْنا إِلَى الْمَدِينَةِ لَيُخْرِجَنَّ الْأَعَزُّ مِنْهَا الْأَذَلَّ
. ( آيه 8 از سورهء 63 : منافقين )
« اگر ما به مدينه برگرديم ؛ البتّه و البتّه عزيزترين أفراد ما ، ذليلترين أفراد را از مدينه إخراج مىكند . » كه مقصودش از عزيزترين أفراد خودش بوده است ؛ و از ذليلترين أفراد ( العياذ بالله ) رسول خدا ! و اين مطلب را از او زَيدُ بْنُ أرْقَم شنيد ؛ و در مدينه براى رسول خدا خبر داد ؛ و عبدالله بن ابَىّ إنكار كرد ؛ و أنصار به زيد بن أرقم كه خردسال بود ؛ با شدّت رفتار كردند ؛ كه چرا تو چنين كلامى را به پيامبر گفتى ؟ و عَبدالله بن ابَىّ هم سوگند ياد كرده بود كه من نگفتهام ؛ و زيد بن أرقم دروغ مىگويد ؛ كه در اين گيرودار اين آيه نازل شد ؛ و مشت عبدالله را باز كرد و او را مفتضح نمود . « 4 »
بارى ، أصحابِ ما - رضوان الله تعالى عليهم - داستان فَتْك « 5 » و تِرُور رسول خدا را
هامش
( 1 ) - ص 258 از همين كتاب : ج 10 ، « امام شناسى » .
( 2 ) - در « بحارالأنوار » ج 6 ، ص 621 از شيخ طبرسى در تفسيروَ هَمُّوا بِما لَمْ يَنالُواآورده است كه مراد قصد كشتن رسول خدا در عقبه بوده است .
( 3 ) - « تفسير قمى » ص 277 ، و تفسير « مجمع البيان » ج 3 ، ص 51 .
( 4 ) - مختصرى از ص 293 و ص 294 از ج 5 « مجمع البيان » تفسير سورهء منافقين .
( 5 ) - فَتَكَ يفْتِكُ و يفْتُكُ از باب ضرب يضرب و نصر ينصر و داراى چهار مصدر است : فَتكاً و فِتكاً و فُتكاً و فُتوكاً و به معناى غفلةً حمله ور شدن و كسى را كشتن است .
در « نهاية » ابن أثير جزرى گويد : فَتَكَ : فيه « الايمانُ قيّد الْفَتْك » الفتك أن يأتى الرّجل صاحبة و هو غارّ غافل فَيشُدّ عليه فيقتله ، و الغيلة أن يخْدعه ثمّ يقتله فى موضع خفىّ و قد تكرّر ذكر الفتك فى الحديث . و در « سفينة البحار » ج 2 ، ص 344 در مادّهء فتك گويد : از حضرت صادق « عليه السّلام » وارد است كه : الإسلام قَيّد