بدان معلوم مىشود . و يك من از گوشت شتر در حال مجاعه و گرسنگى ، بر يا خروار گوشت آن در زمان فراخى و گشايش قيمتش بيشتر است . و چه مانع دارد كه هر كاروانى يكى دو شتر نحر كند ؛ و همه از آن سير شوند ؛ و آن شدّت گرسنگى و جوع زائل گردد .
و رابعاً اگر تو پيامبر را به استجابت دعا مىشناسى و بركت را از طلب و خواست آن حضرت ديدهاى ، همچنان كه در غزوهء حُدَيبِيّه ياد آورى كردى ؟ همين پيامبر ، مردم را أمر به نحر كرده ؛ و با همين مردم است ؛ و او دعا مىكند ، و از خدا مىخواهد كه به عوض شتران كشته شده ، دو چندان و أضعاف مضاعف خداوند به ايشان بدهد . راه دادن خدا منحصر در ريختن باقيماندهء توشهء مردم در سفرهء چرمى و دعاى رسول خدا به بركت آن نيست . خداوند از هر راه كه بخواهد بركت مىدهد ؛ و براى كار خدا و فعل خدا ، راه خاصّى نيست ، كه اگر بسته شود ؛ ديگر راهى نباشد اين فكر غلط است . مگر اين كريمه شريفه را نخواندهاى كه :
مَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً وَ يَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لا يَحْتَسِبُ وَ مَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ إِنَّ اللَّهَ بالِغُ أَمْرِهِ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لِكُلِّ شَيْءٍ قَدْراً .
« 1 »
« و هر كس كه تقواى خدا پيش گيرد ( و خود را از گناه و ناپسند در حفظ و مصونيّت او درآورد ) خداوند براى او راه بيرون شدن ( از مشكلات و مصائب و حوادث و فتن و بلايا و معاصى و شرّ شيطان رجيم ) را مىگشايد ؛ ( به طورى كه به هيچ بُنبستى برخورد نمىكند ، و در مقصد و مرادى كه جلو مىرود ، راه براى او استوار و راه گريز و فرار از شرور و آفات براى او موجود است ) و خداوند روزى وى را از جائى كه هيچ گمان ندارد عطا مىكند . و كسى كه توكّل بر خدا كند ؛ پس خود خدا براى او كافى است ؛ و حقّاً كه خداوند أمر و تقديرش را مىرساند ( و براى هر چيزى كه أمر او تعلّق گرفته است ؛ براى تحقّق آن نفوذ و قدرتش همراه است ) و حقّاً خداوند براى هر چيزى اندازهاى مقرّر داشته است . »
از اين جملاتِ اين آيات به خوبى روشن است كه براى خداوند در رسانيدن
هامش
( 1 ) - آيه 2 و 3 ، از سورهء 65 : طلاق .