هامش
توانگريم ؛ آخر من كى اين سخن را گفتهام ؟ ! أبو ذر گفت : اين كلمه برزبان من نرفته است ؛ و ليكن گواهى مىدهم كه از حضرت رسول « صلى الله عليه و آله و سلم » شنيدم كه او گفت : چون پسران أبُو الْعَاص سى نفر شوند ، مال خداى تعالى را وسيلهء دولت و إقبال خويش كنند ؛ و بندگان خدا را چاكر و خدمتكاران خود گردانند ؛ و در دين حقّ تعالى خيانت كنند ؛ پس از آن خداى تعالى بندگان خود را از ايشان خلاصى دهد و باز رهاند . » انتهى موضع حاجت ما از گفتار علّامه مجلسى ( ره ) .
بايد دانست كه بزرگان عامّه صاحب تصانيف و تراجم ، در شأن و منزلت أبو ذرّ فروگذار نكرده ، و همگى اتّفاق دارند كه در سبقت در إسلام و فقه و قرآن و زهد و صدق در كلام و صراحت لهجه و ايستادگى در برابر كفر و نفاق و تعدّى ، از فقهآء صحابهء درجه أوّل است او از حواريين مولى الموالى أميرالمؤمنين علىّ بن أبىطالب « عليه السّلام » و شيعيان مخلص و حقيقى و پيروان ثابت قدم و طرفداران كمر بسته و مجهّز اوست .
ابن عبد البرّ در « استيعاب » ج 1 ، ص 252 تا ص 256 ؛ و ابن أثير جزرىّ در دو باب : أوّل در باب كنيه ها : ج 5 ، از ص 186 تا ص 188 ؛ و ديگر در باب أسامى ، ج 1 ، ص 301 تا ص 303 ؛ و برهان الدّين حلبى شافعى در « سيرهء نبويّه » ج 3 ، ص 154 و ص 155 شرح حال او را نوشتهاند و گفتهاند : إسلام او قديم بود و بعد از سه نفر و يا چهار نفر إسلام آورد ؛ و چون خبر بعثت رسول خدا را شنيد ، در مكّه نبود ؛ و در شهر خود از طائفهء بنى غفار بود ؛ و به مجرّد شنيدن اين خبر به مكّه آمد ؛ و به حضور رسول خدا مشرّف شد ، و ايمان آورد . و بعد از ذكر تبعيد او به زبدهء توسّط عثمان و رحلت او در آنجا غريباً وحيداً گفتهاند : جمعى از صحابه از او روايت مىكنند ؛ و او را از ظروف واسع علم ، و از مبرّزين در زهد و ورع ، و گفتار حقّ بود .
از علىّ « عليه السلام » دربارهء أبوذّر پرسش نمودند ؛ در پاسخ فرمود :
ذَلِكَ رَجُلٌ وعى عِلْماً عَجَزَ عَنْهُ النَّاسُ ثُمَّ اوْكَا عَلَيهِ و لمْ يخْرِجْ شَيئاً مِنْهُ .
« او مردى است كه در خود علمى را حفظ كرده است كه مردم از آن عاجز هستند ؛ سپس بر آن علم اعتماد كرده و آن را در خود تحمّل نمود ؛ و چيزى از آن را از خود بيرون نياورد . »
و از رسول خدا « صلى الله عليه و آله و سلّم » روايت شده است كه او گفت : أبو ذّرٍّ فِى امَّتِى شَبيهُ عِيسَى بْنِ مُرْيمَ فِى زُهْدِه . « أبو ذر در امّت من ، شبيه عيسى بن مريم است در زُهدش . »
و بعضى از رسول خدا روايت كردهاند كه او گفت : مَنْ سَرَّهُ انْ ينْظُرّ الَى تَوَاضُعِ عِيسَى بْنِ مَرْيم فَلْينْظُرْ الَى ابى ذَرِّ . « كسى كه شادمان مىشود از نظر كردن به تواضع عيسى بن مريم ؛ بايد نظر به أبوذّر كند . »
و در حديث وَرْقآء و غيره از أبوالزِّناد ، از أعرج ، از أبوهريره روايت شده است كه او گفت : قال رسول الله صلى الله عليه و آله و سلّم : ما اظَلَّتِ الْخَضْرآءُ أقَلَّتِ الْغَبْرَآءُ مِنْ ذِى لَهْجَةٍ اصْدَق مِنْ ابِى ذَرِّ .
« آسمان سايه نيفكنده است . و زمين بر روى خود حمل نكرده است ، صاحب گفتارى را كه از أبوذر