يك و يا هشتاد و دو روز عمر نكردند و بعد از اين آيه در شريعت إسلام ، زياده و تبديل و نسخى واقع نشد . و اين آيه جارى مجراى إخبار رسول خدا از نزديكى وفاتش بود . و اين إخبار از غيب است ، و معجزه مىباشد « 1 »
و از جمله كسانى كه معين كردهاند كه : هشتاد و يك روز بوده است أبوُ السُّعوُد در تفسير خود مىباشد « 2 »
ابن كثير دمشقى در ذكر متوفّيات سنهء يازدهم از هجرت گفته است : در اين سنه وفات يافت رسول خدا صلّى اللّه عليه ( و آله ) و سلّم مُحَمَدُ بنُ عَبْدِ اللهِ سَيدُ وُلْدِ آدَمَ فِى الدُّنيا وَ الآخِرَة و بنا به مشهور اين وفات در دوازدهم ماه ربيع الأوّل واقع شد . « 3 »
و اين درست مطابقت دارد با اينكه آيه إِكمَالِ دين در روز عيد غدير فرود آمده باشد ، زيرا اگر روز غدير را حساب نكنيم و روز رحلت را حساب كنيم - همچنانكه معمولًا در محاسباتِ ايام ، يك روز از أوّل يا از آخر را مىاندازند - و هر سه ماه ذو الحجّة و محرّم و صَفَر بيست و نُه روز باشند . « 4 » بين عيد غدير و روز رحلت هشتاد و يك روز مىشود ، و اگر دو ماه از آن بيست و نه روز و يك ماه سى روز باشد ، هشتاد و دو روز خواهد شد .
و معلوم است كه اين حساب وقتى روشن است كه نزول آيه در روز غَدير يعنى در هجدهم باشد . ولى اگر فرض شود كه در روز عرفه يعنى روز نهم نازل شده
هامش
( 1 ) - « تفسير مفاتيح الغيب » ، طبع دار الطباعة العامرة ، ج 3 ، ص 529 .
( 2 ) - « تفسير أبو السُّعود » ، در حاشية تفسير « مفاتيح الغيب » ، ج 3 ، ص 523 ، و در « تفسير المنار » ، ج 6 ، ص 154 از بيهقّى در « شعب الايمان » ذكر كرده است . و در « تفسير ابن كثير » ج 2 ، ص 489 گويد : ابن جرير و بسيارى ديگر گفتهاند : رسول خدا بعد از هشتاد و يك روز از عرفه رحلت كردند . و « الدُّرّ المنثور » ، ج 2 ص 257 . و أبو الفتوح رازى در تفسير خود ، طبع مظفّرى ، ج 2 ، ص 98 از ابن عبّاس و سدّى و جمعى از مفسّران آورده است كه رسول خدا بعد از نزول بيش از هفتاد روز در دنيا نبود .
( 3 ) - « البداية و النّهاية » ج 6 ، ص 332 . و « سيرهء حلبيه » ج 3 ، ص 391 . و « الكامل فى التاريخ » طبع بيروت سنهء 1358 ، ج 2 ، ص 323 . و « تفسير طنطاوى » ج 3 ، ص 146 .
( 4 ) - حدّاكثر سه ماه متوالى مىتوانند هر يك بيست و نه روز باشند ، و حدّاكثر چهار ماه متوالى مىتوانند سى روز باشند نه بيشتر طبق قواعد نجوم و محاسبات سير قمر . و ما اين مطلب را در رسالة « حول مسألة رؤية الهلال و لزوم اشتراك الآفاق عند رؤية الهلال فى دخول الشّهور القمرية » در ص 29 ، ذكر كردهايم .