از شَهْر بن حَوْشَب ، از أبو هَريره بيان كرده است كه چون رسول خدا دست على را گرفت و گفت : مَنْ كنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِىُّ مَوْلَاهُ و خداوند عزّوجلّ آيه
الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي
را نازل فرمود ، و أبُو هَريره گفته است كه : آن روز غدير خمّ است و روزه در آن روز ثواب روزه شصت ماه را دارد ، چنين گويد : اين حديث مُنْكر است جدّاً بلكه دروغ است به جهت آنكه در صَحيحين ( صحيح بخارى و مسلم ) از أمير المؤمنين عُمَر بن خطّاب وارد شده است كه : اين آيه در روز جمعه روز عرفه نازل شد ، و رسول اللّه در عرفات وقوف داشتند . « 1 »
و نيز در تفسير خود گويد : إمام أحمد با سند خود از طارق بن شَهاب آورده است كه : مردى از يهود نزد عمر بن خطّاب آمد و گفت : اى أميرمؤمنان ! شما در كتاب خود ، آيهاى را مىخوانيد كه اگر بر ما طائفهء يهود نازل شده بود آن روز را عيد مىگرفتيم ! عمر گفت : كدام آيه ؟ يهودى گفت : گفتار خدا :
الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي .
عمر گفت : سوگند به خدا كه من مىدانم آن روزى را كه اين آيه بر رسول خدا نازل شده است ، و آن ساعتى را كه بر رسول خدا نازل شده است : عصر روز عرفه روز جمعه .
و اين روايت را بخارى ، از حسن بن صبّاح ، از جعفر بن عون ، از عمر ؛ و معلم و ترمذى و نسائى از چند طريق از قيس بن مسلم ، از عمر روايت كردهاند « 2 »
عدم نزول آيه أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ
در روز عرفه
ما براى اثبات بطلان اين احاديث و تقرير نزول آيه در غدير به دو وجه فعلًا تمسّك مىكنيم :
اوّل آنكه أهل سِيَر و آثار از اهل تسنّن اتّفاق دارند بر آنكه پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله بعد از نزول آيه إكمال دين ، هشتاد و يك روز ، و يا هشتاد و دو روز عمر كردند و به دار بقا رحلت فرمودند ؛ و همچنين مُورّخين ايشان مىگويند : رحلت آن حضرت در روز دوازدهم ماه رَبيع الأوَّل واقع شد .
فخر رازى در تفسير خود گويد : اصحاب آثار گفتهاند كه : چون اين آيه بر پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه ( و آله ) و سلّم نازل شد پس از نزول آن بيش از هشتاد و
هامش
( 1 ) - « البداية و النّهاية فى التاريخ » ، ج 5 ، ص 213 و ص 214 .
( 2 ) - « تفسير ابن كثير » ، ج 2 ، ص 489 .