چيست ؟ ! « 1 »
عامّه غالبا ميگويند : آيه اكمال دين در روز عرفه نازل شده است
بارى همانطور كه گفتيم از علماء و إعلام شيعه حتّى يكنفر هم نيست كه نزول آيه اكمال دين را در غير روز غدير گفته باشد ، و إجماع و اتّفاق در شأن نزول آن درباره ولايت و در هنگام قرائت خطبه رسول اللّه دارند .
اما علماء عامّه از أبو سعيد خُدرى و أبو هريره و جابر بن عبداللّه و مجاهد مكى و حضرت امام محمّد باقر و امام جعفر صادق عليهما السّلام روايت كردهاند ، و بزرگان آنها كه ما از كتابهايشان ذكر كرديم بدون هيچ بيان اشكال و ايرادى آوردهاند ليكن أغلب آنها قائلند كه در عصر روز عرفه در حجّة الوداع نازل شده است .
سيوطى گويد : از جمله آياتى كه در سفر بر رسول اللّه نازل شد آيه
الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ
بود و روايت صحيح از عُمَر وارد است كه در عَشِيَّه روز عرفه ، يوم جمعه در سنه حجّة الوَداع نازل شد . و طرق اين روايت به عُمَر بسيار است ، و ليكن ابن مردويه از أبو سعيد خُدرى تخريج كرده است كه اين آيه در روز غدير خمّ نازل شد .
و نيز همانند مضمون اين حديث را از أبو هَريره تخريج كرده است . و در روايت أبو هَريره معيّن شده است كه روز هجدهم ذو الحجّة در وقت رجوع از حجّة الوداع بوده است . و هيچ يك از اين دو تخريج صحيح نيست . « 2 »
و ابن كثير دمشقى گويد : هيچ يك از اين دو روايت صحيح نيست بلكه صحيحى كه در آن شكى نيست آنست كه در روز عرفه كه روز جمعه بوده است نازل شده است همچنان كه از عمر بن خطّاب ، و علىّ بن أبى طالب ، و أوّلين پادشاه در إسلام : معاوية بن أبى سفيان ، و ترجمان قرآن عبداللّه بن عبّاس ، و سَمُرة بن جُنْدب وارد شده است . و شعبى ، و قتادة بن دعامة ، و شَهْر بن حَوْشَب ، و بسيارى از بزرگان و علماء مرسلًا ذكر كردهاند ، و ابن جرير طبرى نيز آورده است . « 3 »
و در تاريخ خود ، پس از آنكه حديث ضَمْرَة را از ابن شَوْذَب ، از مَطَر وَرَّاق ،
هامش
( 1 ) - « كشف الغمّة » ص 94 .
( 2 ) - « إتقان » ، طبع مطبعة الموسوية بالدِّيار المِصرية سنهء 1278 هجريه قمرية ج 1 ، ص 23 .
( 3 ) - « تفسير ابن كثير دمشقى » طبع دار الفكر ج 2 ، ص 491 .