أَمَرتُنَا بِهِ مِن شَىءٍ نَرَى طَاعَة لِلَّهِ وَ الحَقَّ فِى خِلافِهِ اتَّبَعْنَا فِيهَ أمْرَك ؟ ! بِاللَهِ لا تَفْعَل ؟ « 1 »
« آيا تو هر چه را كه به ما أمر كنى ، و ما اطاعت خداوند و پيروى از حقّ را در خلاف آن ببينم آيا ما بايد در آن چيزى متابعت أمر تو را متابعت بكنيم ؟ سوگند به خدا چنين نخواهيم كرد
نامه ده نفر از اصحاب رسول خدا به عثمان دربارهء تعديهاى او
ابن قتيبة دينورى مىگويد : مورّخين و أهل تحقيق چنين گفتهاند كه : جماعتى از أصحاب پيغمبر - عليه الصّلاة و السّلام - با هم جمع شدند و نامهاى نوشتند كه در آن آنچه عثمان بر خلاف سنّت رسول خدا و سنّت دو خليفهء قبل از خودش عمل كرده بود ، ذكر كرده بودند ؛ از جمله آنكه : خمس آفريقا را كه در آن حقّ خدا و رسول خدا و از ايشانند ذوى القربى و يتامى و مساكين ، يك جا به مروان حَكم بخشيده است ، « 2 » و تجاوزاتى كه در ساختن خانهها كرده است ، حتّى اينكه هفت خانه شمردهاند كه در مدينه براى خودش بنا كرده است : يك خانه براى زوجهاش نائله ، و يك خانه براى دخترش عائشه ، و غير از اين دو نفر از أهل خود و دختران خود . و قصرهائى كه مروان در ذى خَشَب براى خود ساخته است و مخارج آن را از خمس كه مصرفش لِلّه و لرسول اللّه است ، نموده است ؛ و گستردن أعمال إدارى و فرمانداريها و استانداريها را در ميان أهل خود و پسر عموهاى خود از بنى اميه كه تازه به ثمر رسيده و جوانان نورسى هستند كه با پيغمبر صحبت نداشته و در جريان امور نيز تدبيرى ندارند ؛ و آنچه از أمير او : وَليد بن عَقَبه در كوفه اتّفاق افتاد كه در وقتى كه امارت كوفه را داشت در حال مستى نماز صبح را براى مردم چهار ركعت خواند و پس از آن به مردم گفت : اگر شما دوست داريد بيشتر از اين هم براى شما
هامش
( 1 ) - « مروّج الذهب » مطبعة السعادة سنهء 1367 هجرى ، ج 2 ، ص 351 .
( 2 ) - در شرح « نهج البلاغه » ابن أبى الحديد ، ج 6 ، ص 148 آورده است كه : مروان بن حكم بن أبى العاص بن امية بن عبد شمس بن عبد مناف در سال دوّم از هجرت متولّد شد و در وقت رحلت رسول اللّه هشت ساله بود . پدرش حَكم را رسول خدا به طائف تبعيد كردند و گويند كه مروان در آن زمان طفل خردسالى بوده و رسول خدا را نديده بود . حكم در طائف بود تا زمان خلافت عثمان ، عثمان او را و پسرش مروان را به مدينه بازگردانيد و امور خود را بدانها سپرد ، و مروان تازه جوان همه كارهء عثمان بود . حَكم بن أبى العاص عموى عثمان است كه در روز فتح مكه مسلمان شد و از مؤلّفة القلوب است . حَكم چند ماه قبل از كشته شدن عثمان از دنيا رفت .