يعنى : « عُثْمان در زمان حكومت عُمَر به عنوان نام رَديف در بين مردم خوانده مىشد . و گفتهاند : در زبان عرب ، رديف به كسى گويند كه بعد از شخصى زمام امور را در دست دارد . و عرب اين نام را به مردى مىنهد كه بعد از رئيسشان ، اميد رياست او را داشته باشند . »
دومّ - آنكه : عُثْمان از زمان روى كار آمدن أبو بكر دست اندر كار أمر خلافت بود و از بَدو أمر ، خلافت أبو بكر را به رسميّت شناخت و با او بيعت كرد . و در دوران خلافت أبو بكر از مقرّبان او بود . و حتّى در موقعى كه أبو بكر از حال عُمَر پرسيد ، او در پاسخ گفت : من باطن او را بهتر از ظاهرش مىدانم ، در ميان ما همانند او كسى نيست . و حتّى عهدنامه وصيّت أبو بكر را براى خلافت عُمَر ، عُثْمان نوشت . طبرى و ساير مورّخين مىنويسند كه أبو بكر در مرض مرگ خود ، عُثْمان را طلبيد و گفت بنويس :
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحيمِ . هَذَا مَا عَهِدَ أبُو بَكْرِ بْنُ أبى قُحَافَة إلَى الْمُسْلِمِينَ : أمَّا بَعْدُ ، قَالَ . . ثُمَّ اغْمِىَ عَلَيْهِ فَذَهَبَ عَنْهُ فَكَتَبَ عُثْمَانُ : أمّا بَعْدُ ، فَإنِّى قَد اسْتَخْلَفْتُ عَلَيْكُمْ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ وَ لَمْ آلْكُمْ خَيْراً مِنْهُ .
ثُمَّ أفَاقَ أبُو بَكْرٍ فَقَالَ : اقْرَأ عَلَىَّ ! فَقَرَأَ عَلَيْه . فَكَبَّرَ أبُو بَكْرٍ وَ قَالَ : أرَاكَ خِفَتْ أنْ يَخْتَلِفَ النَّاسُ إنِ افْتَلَتَتْ نَفْسِى فِى غَشْيَتى ؟ ! قَالَ : نَعَمْ . قَالَ : جَزَاكَ اللهُ خَيْراً عَنِ الْإسْلَامِ وَ أهْلِهِ . وَ أقَرَّهَا أبُو بَكْرٍ - رَضِىَ اللهُ تَعَالىَ عَنْهُ - مِنْ هَذَا الْمَوْضِعِ . « 1 »
« بسم اللّه الرّحمن الرحيم . اينست آن عهد و وصيّتى كه أبو بكر بن أبى قحافه به مسلمانان مىكند : أمَّا بَعْدُ ، و پس از آن بيهوش شد و مطلب از دست او بدر رفت . عُثْمان از پيش خود نوشت : أمَّا بَعْدُ ، من عمر بن خطّاب را خليفه براى شما قرار دادم . و من نسبت به شما در انتخاب بهتر از او كوتاهى نكردهام .
و سپس أبو بكر به هوش آمد و به عُثْمان گفت : براى من بخوان ! عُثْمان آنچه را كه نوشته بود براى او خواند . أبو بكر تكبير گفت و گفت : چنين مىيابم كه ترسيدى اگر من در اين بيهوشى ناگهان بميرم ، مردم در أمر خلافت اختلاف كنند ؟ ! عُثْمان گفت : آرى ! أبو بكر گفت : خداوند تو را از إسلام و از أهل إسلام
هامش
( 1 ) - « تاريخ طبرى » طبع استقامت ، ج 2 ، ص 618 و ص 619 ؛ و طبع دار المعارف ، ج 3 ، ص 429 . و « الرياض النّضرة » با تعليقهءمحمّد مصطفى أبو العلاء ، ج 3 ، ص 66 .