باشم . « 1 »
با شرايطى كه عمر قرار داده بود هيچگاه خلافت به أمير المؤمنين نمىرسيد
با أندك دقّت در مضمون آنچه از طبرى آورديم ، به خوبى روشن است كه منظور و مقصود عُمَر از تشكيل مجلس شورى فقط به روى كار آمدن عُثْمان است . زيرا با وجود عُثْمان و شخصيّت او در بين بنى اميَّه بالأخصّ كه دوبار داماد رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم شده است و او را ذو النُّوَرَيْن گويند « 2 » عبد الرّحمن بن عَوْف نمىتواند حريف اين ميدان در صحنه سياست باشد . و ما براى اثبات اين مدّعاى خود ادلّهاى داريم :
در زمان حيات عمر مشخص بود كه عُثْمان خليفهء مشخص بود
اوّل - آنكه : عمر در ده سال خلافت خود بطورى با عُثْمان رفتار كرده او را قرب و منزلت داد و در مهمّات به او مراجعه مىكرد كه مردم خواه و ناخواه او را خليفه سوّم خود مىديدند ؛ و به اصطلاح پارسى زبانان در محاورات امروز ، او را شخص دومّ مملكت مىدانستند كه شخص أوَّل و رأس آن خود عُمَر بود .
طبرى در « تاريخ » خود گويد : وَ كَانَ عُثْمَانُ يُدْعَى فِى إمَارَة عُمَرَ رَدِيفاً . قَالُوا : وَ الرَّديِفُ بِلِسَانِ الْعَرَبِ الَّذِى بَعْدَ الرَّجُلِ . وَ الْعرَبُ تَقُولُ ذَلِكَ لِلْرَّجُلِ الَّذِى يَرْجُوَنَهُ بَعْدَ رَئيسِهِمْ . « 3 »
هامش
( 1 ) - « تاريخ طبرى » ، مطبعة استقامت ، ج 3 ، ص 293 ، و ص 294 ؛ و مطبعة دار المعارف ، ج 4 ، ص 229 ، و ص 230 . و « عقد الفريد » طبع اوّل سنهء 1331 ، ج 3 ، ص 72 .
( 2 ) - رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم از خديجه از جنس دختر ، چهار دختر آوردند ؛ زينب ، رُقَيّه ، امّ كلثوم ، فاطمه سلام اللّه عليها . رقيه را در مكه به عُتبه بن أبى لهب تزويج كردند . چون سورهء تَبَّتْ نازل شد ابو لهب پسرش را أمر كرد تا رقيه را طلاق دهد . و عتبه رقيه را قبل از دخول طلاق داد كرَامة مِن اللهِ و هَواناً لأبى لَهَبٍ . و رقيه را پس از طلاق ، عُثْمان در مكه تزويج كرد . و رقيه با عُثْمان هجرت به حبشه كردند ، در آنجا خداوند به رقيّه پسرى داد كه او را عبداللّه گفتند و به همين جهت عُثْمان را أبو عبداللّه مىگفتند . اين پسر شش ساله شد و خروسى بر چشم او منقار زد و صورت او متورّم شد و در جمادى الاولى سنهء چهارم از هجرت فوت كرد و رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بر او نماز خواندند . در وقتى كه رسول خدا براى غزوهء بدر مىرفتند دخترشان رقيه مريض بود . حضرت ؛ عُثْمان را اجازهء بدر ندادند و او را براى مراقبت از رقيه در مدينه باقى گذاردند . و رقيه در روزى كه زيد بن حارثه به مدينه آمد و خبر ظفر رسول اللّه را بر مشركين آورد از دنيا رفت . مرض رقيه حصبه بود كه بر اثر آن وفات كرد . و امّا كلثوم را عُثْمان بعد از وفات رقيه تزويج كرد ، و امّ كلثوم در خانهء عُثْمان رحلت كرد . ( « تنقيح المقال » ج 3 ، ص 78 و ص 73 . و « إعلام الورى » ص 147 و ص 148 . و « أسدالغابة » ج 3 ، ص 376 و ص 377 ) .
( 3 ) - « تاريخ طبرى » ، طبع مطبعة استقامت ، ج 3 ، ص 2 .