داشتيم ؟ گفت : اللَّهُمَّ غَفْراً ، يكرَهُونَ أن تَجْتَمِعَ فِيكمُ النُّبُوَّة وَ الخِلافَة فَيكونَ بَجَحاً بَجَحاً . « 1 »
« خداوندا من از تو طلب غفران دارم ؛ قريش ناپسند داشتند كه نبوّت و خلافت در شما بنى هاشم جمع شود ، تا اينكه وسيلهء مفاخرت و حسّ مباهات و فخريه گردد » !
و شايد شما مىگوئيد : أبو بكر موجب اين كار شد ، نه ، سوگند به خدا كه أبو بكر موثّق ترين و اطمينان بخشترين طريقى را كه در نزد خود داشت ، إعمال كرد . و اگر او حكومت و خلافت را به شما مىداد ، با وجود قرب شما نتيجهاى براى شما نداشت . از اشعار شاعر شعرا : زُهَير براى من بخوان كه مىگويد :
إذَا ابْتَدَرَتْ قَيسُ بنُ عَيلانَ غَاية * مِنَ المَجْدِ مَن يسْبِقْ إلَيهَا يسَوَّد
« وقتى كه قيس بن عَيلان بخواهد در مسابقه به غايت مجد و شرف برسد ، آن كسى كه به آن غايت زودتر رسيده است گوى سيادت و آقائى را ربوده است » .
ابن عبّاس مىگويد : من اين قصيده را براى او خواندم ؛ و صبح طالع شد . او گفت : سورهء واقعه را براى من بخوان ؛ و من خواندم ؛ و او از شتر پياده شد و نماز صبح را خواند ، و در آن سورهء واقعه را قرائت كرد . « 2 »
و نيز طبرى از عِكْرمة ، از ابن عبّاس روايت كرده است كه : در موقعى كه عُمَر بن خطّاب و بعضى از اصحابش مذاكرهء شعرى داشتند و بعضى از آنها مىگفتند : فلان از همهء شُعَرا قوىتر است ؛ و بعضى ديگر مىگفتند : بلكه فلان ديگرى قوىتر است ؛ من در آن مجلس وارد شدم عُمَر گفت : اين مرد كه وارد شده است از همهء شما به شعر و شناخت شُعَرا داناتر است .
هامش
( 1 ) . اين قضيه را ابن أبى الحديد اين طور بيان مىكند كه : مرفوعاً از ابن عبّاس مروى است كه او گفت : تفرّق الناس ليلة الجَابية عَن عُمَر ؛ فسار كلّ واحدٍ مع إلفه ؛ ثمّ صادفتُ عُمَر تلك اللّيلة فى مسيرنا ، فحادثته ؛ فشكى الى تخلّف على عنه . فقلت ألم يعتذر اليك ؟ قال : بلى . فقلت : هو ما اعتذر به ؟ فقال : يا بن عبّاس انّ اوّل مَن رَبيكم عن هذا الأمر أبو بكر ؛ أنّ قومكم كرهوا أن يجمعوا لكم الخلافة و النّبوّة ! قلت : لم ذاك يا أمير المؤمنين ؟ ! ألم تنلهم خيراً ؟ قال : بلى ، و لكنّهم لو فعلوا لكنتم عليهم جَحْفاً جَحْفاً . ( شرح نَهْج ، ج 2 ، ص 57 و ص 58 ) .
( 2 ) . « تاريخ طبرى » ، طبع دار المعارف مصر ، تحقيق محمّد ابو الفضل ابراهيم ، ج 4 ، ص 222 ؛ و طبع مطبعة استقامت قاهره ، ج 3 ، ص 288 .