و نزديكى است ، ملازم با سيطره تكوينيّه بر عالم ملك وَ مَلَكوت است ، و رياست و امارت از شئون و لوازم غير منفكّه آن است ؛ و تفكيك آن دو از يكديگر بالأخصّ در خطبه رسول خدا با اين قرائن و شواهِد بسيار ، غير معقول است .
پس حديث دلالت بر ولايت به معناى امارت امير مؤمنان دارد ، و دلالت بر وجوب موالات مواليان او همچون سلمان و أبوذّر و مقداد و عمّار و مَنْ يَحْذُو حَذُوَهُمْ ؛ و بروجوب معادات دشمنان او هر كس باشد . چون برهمين اساس است كه تَوَلِّى و تَبَرّى دو ركن از اركان مسلمه مذهب قرار گرفته است . امّا بحثهاى عصبى هميشه غلط است ليكن بحث از حاقّ مطلب براى استنتاج رأى صحيح و شناختن مُحِقّ از مُفْسِد و مُنْصِف از مُدْغِل براى پى ريزى كردن آراء بر اساس مذهب صحيح و تبعيّت از حقّ دون باطل پيوسته ممدوح و لازم بلكه ضرورى است . ما تا بحث دقيق و صحيح در تاريخ تحليلى صحابه صدر اسلام نكنيم از كجا مذهب درست را از نادرست تشخيص مىدهيم ؟ آنگاه آراء و عقائد و اخلاق و اعمال خود را بر چه . منهجى از مناهج استوار مىسازيم ؟ پس شناخت صحابه و طرز تفكّر آنها ضرورى است . و هر كس كه اهل فحص و جستن مذهب درست باشد ، نمىتواند از اين مسئله شانه تهى كند ، و نديده و ناشناخته كور كورانه تقليداً لِبَعْضِ السَّلَف از آنها پيروى كند ؛ اين بر خلاف دعوت اسلام است ، و ما إن شاء اللّه در اين موضوع بحث خواهيم نمود .
و امَّا اينكه گفته است : ما دوست نداريم در آراء فريقين شيعه و سنّى استقصاء به عمل آوريم و ترجيح آن را مُبَيَّن سازيم ؛ معلوم است كه اين استقصاء سر از جاهائى در مىآورد كه موجب نشستن عرق شرم بر رخسار طرفداران آن صحابه مىگردد ؛ و ما را در بحث كلامى به جائى مىرساند كه معلوم مىشود همچون آفتاب در روز روشن حقّ مسلّم و واضح علىّبنأبىطالب را غصب كردند ، و شعله آتش بر در خانه دختر رسول خدا افروختند . و در اين صورت البتّه صلاح آقايان است كه استقصاء در بحث ننمايند ، و در صدد ترجيح أحَد المذهبين برنيايند .
بارى ، وظيفه يك مرد باحث آن است كه : در هر بحثى مطلب را دنبال كند و استيفاء نمايد ، و بدون در نظر داشتن جنبهاى و طرفدارى از فرقهاى حقّ بيان كند و در دسترس اهل مطالعه قرار دهد ؛ آنگاه خود مردم مىدانند و راهى را كه انتخاب مىكنند ؛ ديگر مسؤوليّت برعهده باحث نيست . شخص نويسنده بالأخصّ در مسائل
امام شناسى (فارسى) — صفحة 102
مساهمون: السيد محمد حسين الطهراني
ص١٠٢