غير از نژاد آريا وجود داشتهاند كه بدها و شرور را نيز به دستاويز راضى ساختن ارواح خبيثه پرستش مىكردهاند .
آنچه در ايران قديم وجود داشته ، اعتقاد به دو مبدأ و دو آفريدگار بوده است ؛ نه دوگانهپرستى . يعنى ايرانيان قائل به « شرك در خالقيّت » بودهاند نه « شرك در عبادت » .
موحّد بودن زردشت ، از آثار اسلامى است نه تحقيق مورّخين حتّى « گاتا » هاى اوستا
بعدها زردشت ظهور كرد . از نظر تاريخ به روشنى معلوم نيست كه آيا آئين زردشت در اصل آئين توحيدى بوده است يا آئين دوگانگى ؟
اوستاى موجود ، اين ابهام را رفع نمىكند ؛ زيرا قسمتهاى مختلف اين كتاب تفاوت فاحشى با يكديگر دارد . بخش « وَنْديداد » آن صراحت در ثنويّت دارد ، ولى از بخش « گاتا » ها چندان دوگانگى فهميده نمىشود . بلكه بر حسب ادّعاى برخى از محقّقين ، از اين بخش يگانهپرستى استنباط مىگردد .
به علّت همين تفاوت و اختلاف بزرگ است كه اهل تحقيق معتقدند : اوستائى كه در دست مىباشد اثر يك نفر نيست ، بلكه هر بخش آن از يك شخصى است .
تحقيقات تاريخى در اينجا نارساست ، ولى ما بر حسب اعتقاد اسلامىاى كه دربارهء مجوس داريم مىتوانيم چنين استنباط كنيم كه دين زردشت در اصل يك شريعت توحيدى بوده است . زيرا بر حسب عقيدهء اكثر علماى اسلام ، زردشتيان از اهل كتاب محسوب مىگردند .
محقّقين از مورّخين نيز همين عقيده را تأييد مىكنند و مىگويند نفوذ ثنويّت در آئين زردشت از ناحيهء سوابق عقيدهء دو خدائى در نژاد آريا قبل از زردشت بوده است .
نكتهاى كه در اينجا لازم است ياد آورى شود اينست كه ما تنها از طريق تعبّد يعنى از راه آثار اسلامى مىتوانيم شريعت زردشت را يك شريعت توحيدى