چنان كه علم الهدى « 1 » در « غُرَر و دُرَر » از حضرت ولايت پناه عليه السّلام روايت فرموده ، در جواب سؤال از عالَم عِلوى كه در آن روايت فرمودند :
خلق الإنسان ذا نفس ناطقة ، إن زكاها بالعلم و العمل فقد شابهت جواهر أوائل عللها ، و إذا اعتدل مزاجها و فارقت الاضداد فقد شارك بها السبع الشداد . « 2 »
[ « و انسان را داراى نفس ناطقه آفريد كه اگر آن نفس را با دو بال علم و عمل پاك و پاكيزه كند ، پس آن نفس ناطقه با گوهرهاى علّتهاى نخستينش مشابه
هامش
( 1 ) منظور از علم الهدى ، سيّد مرتضى است و او كتابى دارد به نام « امالى » كه به آن « غرر و درر » گويند . و مراد ، كتاب « غرر الفوائد و درر القلائد » اوست كه در « الذّريعة » ج 16 ، ص 44 بدان اشاره شده است ؛ ولى با فحص تامّ ، در آن اين مطالب وارد نمىباشد . بلكه اين مطالب از « غرر و درر » آمدى : عبد الواحد بن محمّد تميمى است كه محقّق بارع آقا جمال خوانسارى آن را شرح كرده است ؛ و اين مطالب با شرح مفصّل آن در ج 4 ، ص 218 تا ص 221 در طىّ شمارهء 5885 آمده است .
و حقير در ج 3 ، مجلس 17 ، از ص 160 تا ص 162 از طبع أوّل ( و از طبع جديد : ص 158 تا ص 160 ) ، از قسمت « معادشناسى » از دورهء علوم و معارف اسلام آن را با ضميمهء گفتارى متين از استاد عزيز فقيد آية الله علّامهء طباطبائى قدّس سرّه نقل نمودهام .
( 2 ) و پيش از اين فقره ، وارد است كه چون از حضرت أمير المؤمنين عليه السّلام پرسيده شد از عالم بالا يعنى عالم مجرّدات كه بالاتر است به حسب مرتبه از عالم اجسام ، پس فرمودند : صُوَرٌ عارِيَةٌ عَنِ الْمَوادِّ ، عاليَةٌ عَنِ الْقُوَّةِ وَ الاسْتِعْدادِ . تَجَلَّى لَها فَأشْرَقَتْ ، وَ طالَعَها فَتَلَألَأتْ ، وَ ألْقَى فى هُويَّتِها مِثالَهُ فَأظْهَرَ عَنْها أفْعالَهُ . « صورتهائى هستند بدون مادّه ، بلندتر از قوّه و استعداد . خداوند براى آنها ظهور نمود و آنها درخشيدند ، و با امعان و تداوم نظر بر آنها اطّلاع پيدا كرد و آنها متلألئ شدند ، و در هويّتشان نمونه و مثال خود را افكند و با آنها افعال خود را بظهور پيوست . » ( شرح « غرر و درر » آمدى ، آقا جمال خوانسارى ، ج 4 ، ص 218 تا ص 221 ، تحت شمارهء 5885 )