ممتنع التّحقّق و عديم الصّدور است . و اين نكتهء جالبى مىباشد در افادهء آنكه ايشان كه منكر خدا و لقاى وى بوده ، و براى خود اوليائى غير از حضرت اقدسش اتّخاذ مىكنند ، فاقد عقل و درايتند .
و به دنبال اين آيه مىفرمايد : خداوند مىداند آن چيزهائى را كه غير از او بعنوان عبادت مىخوانند و مىپرستند ؛ و اوست تنها منبع عزّت و معدن استحكام و فعلى كه انفعال قبول نمىنمايد .
و پس از آن مىفرمايد : آن مثالها را ( اى پيامبر ! ) ما براى مردم مىزنيم ؛ و ليكن آنها را تعقّل نمىكنند مگر عالمان . باز از اينجا استفاده مىشود كه ادراك اتّخاذ ولايت الهيّه ، براى خصوص اولياء خداست ، كه در اينجا به عقل علماى بالله ، و تعقّل اصفياء و مقرّبين و مخلصين اشاره گرديده است .
وَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَعْمالُهُمْ كَسَرابٍ بِقِيعَةٍ . . .
أَوْ كَظُلُماتٍ فِي بَحْرٍ لُجِّيٍّ
از جمله آيات با تعبير و مثال اعجابانگيز ، اين آيات مىباشد :
وَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَعْمالُهُمْ كَسَرابٍ بِقِيعَةٍ يَحْسَبُهُ الظَّمْآنُ ماءً حَتَّى إِذا جاءَهُ لَمْ يَجِدْهُ شَيْئاً وَ وَجَدَ اللَّهَ عِنْدَهُ فَوَفَّاهُ حِسابَهُ وَ اللَّهُ سَرِيعُ الْحِسابِ . أَوْ كَظُلُماتٍ فِي بَحْرٍ لُجِّيٍّ يَغْشاهُ مَوْجٌ مِنْ فَوْقِهِ مَوْجٌ مِنْ فَوْقِهِ سَحابٌ ظُلُماتٌ بَعْضُها فَوْقَ بَعْضٍ إِذا أَخْرَجَ يَدَهُ لَمْ يَكَدْ يَراها وَ مَنْ لَمْ يَجْعَلِ اللَّهُ لَهُ نُوراً فَما لَهُ مِنْ نُورٍ
. « 1 »
« و كسانى كه كافر شدهاند ، اعمالشان همچون آبنما و سرابى مىباشد كه در زمين هموارى قرار دارد ، بهطورىكه شخص تشنه كام آن را آب گمان مىنمايد ، تا اينكه به نزد آن سراب مىآيد ، آن را چيزى نمىيابد . و خداوند را نزد خود مىيابد كه حسابش را بطور كافى و وافى رسيدگى مىكند ؛ و خداوند با سرعت
هامش
( 1 ) آيه 39 و 40 ، از سورهء 24 : النّور