و از اراده خود بيرون شود ، و محبّت حقّ بر عقل و روح و مسامع و مشاعرش متجلّى گردد ، و جميع امورش را به خداوند تفويض نمايد ، و در مقام تسليم و رضا به همه مقدّرات و احكام پروردگارش گردد ؛ در اين حال حضرت پروردگار سبحانه متصرّف در عقل و قلب و قواى او مىشود و امور وى را طبق آنچه را كه خدا دوست دارد و مىپسندد تدبير مىكند . بنابراين او اشياء را بر منهاج مشيّت و اراده مولايش طلب مىنمايد ؛ همانطور كه خداوند سبحانه در حال خطاب به آنان گفته است :
وَ ما تَشاؤُنَ إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّهُ
. « 1 »
همينطورى كه در تأويل اين آيه ، در اخبار غامضه از معادن حِكَم و اسرار و ائمّه اخيار وارد شده است .
و از پيغمبر صلّى الله عليه و آله و سلّم روايت است كه فرمود :
قَلْبُ الْمُؤْمِنِ بَيْنَ أَصْبَعَيْنِ مِنْ أَصَابِعِ الرَّحْمَنِ ؛ يُقَلِّبُهَا كَيْفَ يَشاءُ .
« قلب مؤمن در ميان دو انگشت از انگشتان خداوند رحمن مىباشد ؛ آن را مىگرداند به هر كيفيّتى كه بخواهد . »
و همچنين پروردگار اعلاى وى در سائر جوارح و قواى او تصرّف مىنمايد ؛ همانطور كه مخاطباً به پيامبرش حضرت مصطفى فرموده است :
وَ ما رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَ لكِنَّ اللَّهَ رَمى
« 2 »
.
هامش
( 1 ) صدر آيه 30 ، از سوره 76 : الإنسان :وَ ما تَشاؤُنَ إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ كانَ عَلِيماً حَكِيماً. « و شما اراده نمىكنيد مگر آنكه خداوند اراده مىكند ! حقّاً و حقيقةً خداوند عليم و حكيم مىباشد . »
( 2 ) قسمتى از آيه 17 ، از سوره 8 : الانفال :فَلَمْ تَقْتُلُوهُمْ وَ لكِنَّ اللَّهَ قَتَلَهُمْ وَ ما رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَ لكِنَّ اللَّهَ رَمى وَ لِيُبْلِيَ الْمُؤْمِنِينَ مِنْهُ بَلاءً حَسَناً إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ .« پس شما نكشتهايد مشركان را ، و ليكن خدا آنان را كشته است . و ( اى پيغمبر ) تو تير پرتاب نكردى و ليكن خدا پرتاب كرده است . و اين واقعه به جهت آن بوده است كه خداوند از ناحيه خودش مؤمنين را به امتحان نيكوئى آزمايش كند . حقّاً و حقيقةً خداوند شنوا و داناست . »