به موجب
فَاخْلَعْ نَعْلَيْكَ
« 1 » گذر كن و به هيچ مرتبهاى از مراتب عالمين توقّف مكن ، و در مقام قاب قوسين كه مقام واحديّت و الوهيّت است و محيط قوسين وجوب و امكان است و « مقام محمّدى » است متمكّن شو ، و مظهر ذات و صفات الهى گشته موجودات هر دو عالم را محكوم حكم خود بين و توجّه همه به جانب خويش مشاهده نماى . شعر :
آدمى چون نور گيرد از خدا * هست مسجود ملايك ز اجتبا
نيز مسجود كسى كو چون مَلَك * رسته باشد جانش از طغيان و شكّ
مشاهده سالك آثار و احكام اسماء و صفات الهى را در نزد تحقّق به مقام واحديّت
چون سالك را تحقّق به مقام واحديّت حاصل شود ، ذات و صفات جزئى وى ذات و صفات كلّى حقّ گردد و علم و اراده سالك عين علم و اراده او شود ، فلهذا فرمود كه : متن :
دهد حقّ مر ترا هر چه كه خواهى * نمايندت همه اشيا كَما هى
يعنى سالك چون در مقام تحقّق و اتّصاف به صفات الهى راه يافت ، هر چه مطلوب و مقصودش باشد هرآينه حاصل شود ، و آثار و احكام جميع اسماء و صفات الهى را در خود مشاهده نمايد ، و مَجْلَى الكُلّ و مَجمَع البَحرَينِ وجوب و امكان گردد و خود را همه بيند ، و به وراثتِ قائل اللَهُمَّ أَرِنَا الأشْياءَ كَمَا هِى « 2 » حقايق همه اشياء را چنانچه هست به وى نمايند ؛ و عارف حقيقى
هامش
( 1 ) آيه 11 و 12 ، از سوره 2 0 : طه :فَلَمَّا أَتاها نُودِيَ يا مُوسى * إِنِّي أَنَا رَبُّكَ فَاخْلَعْ نَعْلَيْكَ إِنَّكَ بِالْوادِ الْمُقَدَّسِ طُوىً.
« پس چون موسى به سوى آتش آمد به وى ندا رسيد : اى موسى ! من هستم تحقيقاً پروردگار تو ! پس دو نعل خود را از پا بيرون كن ! تو اينك در وادى مقدّسى كه نام آن وادى طُوى است مىباشى . »
( 2 ) از جمله فقرات دعائى است كه در قنوت نمازهاى فريضه و نافله خوانده مىشود و أوّل فقره آن اينست : اللَهُمَّ ارْزُقْنى حُبَّكَ وَ حُبَّ ما تُحِبُّهُ وَ حُبَّ مَنْ يُحِبُّكَ وَ الْعَمَلَ الَّذى يُبَلِّغُنى إلَى حُبِّكَ وَ اجْعَلْ حُبَّكَ أَحَبَّ الأشْيَاءِ إلَىَّ . ( همه اين دعا را در « بحر المعارف » ص 309