« عَلَيْكُمْ بِدينِ الْعَجائِزِ مراد همين نباشد كه شما در دين تابع عجايز باشيد ، زيرا كه در دين ايشان را ناقص فرموده است ؛ بلكه مراد همانست كه در انقياد اوامر و نواهى و عدم تأويل به هواى نفس مثل عجايز باشيد ؛ و هر چه به عقل شما راست نباشد خود را در ادراك حقيقت آن قاصر دانيد ، كه كمال نبوّت اعلى از آن است كه هر كس را دسترسى به مقام حقايق « 1 » أحكام او باشد . شعر :
چشم تو ادراك غيب آموخته * چشمهاى ديگران بر دوخته
آن يكى ماهى همىبيند عيان * و آن يكى تاريك مىبيند جهان
سالها گر ظنّ دوَد با پاى خويش * نگذرد ز اشكاف بينىهاى خويش
چون اشارت فرمود كه زنان ناقصات دينند و مردان را طريق ايشان در تقليد قبول نمودن مناسب نيست ، و همچو ايشان در پس پرده تقليد متوارى نبايد بود ، اكنون مىفرمايد كه : متن :
تا سالك از همه چيز نگذرد ، به مراد نخواهد رسيد
اگر مردى برون آى و نظر كن * هر آنچ آيد به پيشت زان گذر كن
يعنى اگر مردى و صفت زنان كه توارى در كنج تقليد و طبع است بر تو غالب نيست ، به جهت سفر عالم معنى و قرب حضرت مولى مهيّا شو و از مقام تقليد و طبع و هواى نفس كه موجب سكون و فسردگى است بيرون آى ، و در راه طلب هر چه از مراتب دنيا و عقبى پيش آيد و از حقّ خواهد كه ترا مشغول سازد از همه گذر كن و به هيچ مرتبه و منزلى از منازل توقّف مكن كه مجرّدان راه
هامش
طبع كمپانى ، باب 59 ، ص 53 ) آورده است . و نيز آقا جمال الدّين خوانسارى در شرح « غُرَر الحِكم و دُرَر الكَلِم » آمدى ، ج 6 ، ص 2811 و 2812 به شماره 9877 ذكر نموده است .
و در « حدائق الحقائق » ، طبع سوّم ، ص 438 ، ملّا مسكين گويد : » كيد زنان را عظيم خواند زيرا كه زن دام شيطان است : النِّساءُ حَبآئِلُ الشَّيْطان . و عقل وى با نقصان ناقِصاتُ الْعقلِ وَ الدّينِ آن ، مرد با كمال عقل در چنگ كيد و مكر وى اسير و ناتوان .
( 1 ) نسخهء « ز » : به حقائق