« شكّ نيست كه ايشان را اعيان كه صور علميّهاند در علم الهى هست و در عالم روحانى پيش از وجود جسمانى نيز وجود دارند . و اخراج آدم و حوّا از بهشت اشاره بدان است . و دوزخ را نيز وجود در اين عالم روحانى هست زيرا كه عالم روحانى مثال است آن چيز را كه در حضرت علميّه است . و احاديثى كه دلالت بر وجود ايشان مىكند بسيار هست . و حضرت رسالت عليه الصّلاة و السّلام اثبات وجود ايشان در دار دنيا فرموده كه : الدُّنْيَا سِجْنُ الْمُؤْمِنِ وَ جَنَّةُ الْكَافِر « 1 » . و در آيه كريمه مىفرمايد كه :
وَ إِنَّ جَهَنَّمَ لَمُحِيطَةٌ بِالْكافِرِينَ
« 2 » * و باز اثبات وجود ايشان در برزخ مثالى فرموده كه : الْقَبْرُ رَوْضَةٌ مِنْ رِيَاضِ الْجَنَّةِ أَوْ حُفْرَةٌ مِنْ حُفَرِ النِّيرَانِ « 3 » . در عالم انسانى كه منتخب همه است نيز وجود دارند ؛ زيرا
هامش
( 1 ) - در « مرصاد العباد » ص 126 قسمت اوّل اين روايت را آورده است ، و در ص 598 در توضيحات آن گويد : اين حديث در « ترك الإطناب » ص 76 ؛ و شرح فارسى « شهاب » ص 75 ؛ و « احاديث مثنوى » ص 11 آمده است .
( 2 ) ذيل آيه 49 ، از سوره 9 : التّوبه ؛ و آيه 54 ، از سوره 29 : العنكبوت
( 3 ) اين روايت را ملّا صدرا در تفسير سورهء الطّارق ، طبع انتشارات بيدار ، ص 320 آورده است و گفته است : و ممّا يدُلّ على البرزخ قولهُ صلّى الله عليه و آله : الْقَبْرُ رَوْضَةٌ مِنْ رياضِ الْجَنَّةِ أوْ حُفْرَةٌ مِنْ حُفَرِ النّيرانِ . و در تعليقه ، معلّق آن آورده است : » ترمذى ، كتاب صفة القيامة ، باب 26 ، ج 4 ، ص 640 » .
و همچنين در « بحار الانوار » طبع حروفى ، ج 6 ، ص 205 ؛ و « سفينة البحار » طبع سنگى ، ج 2 ، ص 395 آوردهاند .
و نيز در همين مجلّد از « بحار » باب أحوال البرزخ و القبر ، ص 218 ، حديث 13 ، نقلًا از « امالى » آورده است : فيما كتب أمير المؤمنين عليه السّلام لمحمّد بن أبى بكر : يا عِبادَ اللَّهِ - تا آنكه بعد از سه سطر مىفرمايد : وَ الْقَبْرُ رَوْضَةٌ مِنْ رياضِ الْجَنَّةِ أوْ حُفْرَةٌ مِنْ حُفَرِ النّارِ .
و در « احاديث مثنوى » ص 140 ، تحت شمارهء 433 اين بيت را از مولانا آورده است :گورها يكسان به پيش چشم ما * روضه و حفره به پيش انبيا