مراجعهء أعلام فنّ مىباشد ؛ بسيار ضرورى و لازم ديد تا عين عبارات آن را در تبيين مقاصد شيخ بياورد . زيرا از جهت متانت كلام ، و استوارى برهان ، و انشاء سليس و دلنشين و شواهد روائيّه ، و لطائف ذوقيّه شعريّه در درجهء اعلاى از استحكام به نظر رسيده است .
و لهذا اينك شروع مىكنيم به شرح ، و أحياناً بعضى از يادداشتهاى لازم چنانچه به نظر آيد در تعليقهء آن آورده مىشود ؛ بحول الله و قوّته وَ لا حَوْلَ وَ لا قُوَّةَ إلّا بِاللَّهِ الْعَليّ الْعَظيم .
شيخ محمّد لاهيجى مىفرمايد :
» چون حقّ به جميع اشياء و اعيان متجلّى است ، و علم و حيات لازم ذات الهىاند ، و هرجا كه ملزوم باشد البتّه لازم خواهد بود ؛ پس هرجا كه وجود
هامش
لاهيجى اين شرح را در روز دوشنبه 19 ذوالحجّة سنهء 877 شروع كرده است ؛ و مكرّراً به طبع رسيده است ، از جمله در بمبئى سنهء 1301 ؛ و اوّل آن اين مىباشد : « باسمِك الاعظمِ الشّاملِ فيضُه المُقدّسُ لكُلّ موجودٍ . . . اى محمود به هر شأنى و اى معبود به هر مكانى » . نُسخ خطّيّهء آن شايع است . قديمىترين آنها برحسب اطّلاعى كه من حاصل نمودهام در قاهره ( دار الكتب 7 م تصوّف فارسى ) كتابتش 885 ، و در طهران ( مجلس 1117 ) كتابتش 900 ، و نسخهء ديگر نزد سلطان القرّائى در طهران و كتابتش در سنهء 901 مىباشد .
( پس از طبع أوّل كتاب « اللهشناسى » ، طبع جديدى از كتاب « مفاتيح الإعجاز » ملاحظه شد كه متن اصلى آن براساس نسخهاى كه تا كنون قديمىترين نسخه شناخته شده و متعلّق به سال 882 هجرى است و به شمارهء 351 در كتابخانهء مسجد گوهرشاد مشهد مقدّس موجود مىباشد فراهم گرديده است . كاتب آن ، آن را در شهر « مكّه » كتابت نموده و در شهر « زبيد » يمن در حضور شارح مقابله و تصحيح كرده است .
در طبع حاضر « اللهشناسى » قسمتهاى نقل شده از اين كتاب ، با اين طبع - كه توسّط انتشارات زوّار به انجام رسيده است - نيز مقابله و بعضى از موارد اختلاف آن در تعليقه با عنوان نسخهء « ز » ذكر شده است - م ) .