به وجود تمام معلولات ، زيرا كه كلّيّهء معلولات همان طورى كه بيان كرديم پرتو تجلّيات اوست ، و چون عشق به علّت اولى فاضلترين عشقهاست ، پس معشوق حقيقى او آن است كه نائل شود تجلّى او را . و اين تجلّى حقيقى مطلوب نفوس متألّهه است ، و خود اينها هم معشوقهاى علّت اولى مىباشند .
و در كلمات ائمّه معصومين صلوات الله عليهم أجمعين ديده شده است كه مىفرمايند : خداى تعالى فرموده : هر يك از بندگان من كه داراى فلان اوصاف باشند و عاشق من شوند ، من هم عاشق آنها مىشوم ؛ بهواسطه آنكه حكمت الهى اقتضا نمىكند مهمل و معطّل گذاشتن چيزى كه از جمله فواضل و فضائل در وجود اوست هر چند به نهايت فضيلت هم نباشد . پس خير مطلق عاشق است به آن حكمت ذاتى خويش ، به كسانى كه نائل شوند به كمالات او هر چند نرسند به آن غايت قصوى و درجات بىانتها . . . وَ إذا بَلَغْنا هَذا الْمَبْلَغَ فَلْنَخْتِمِ الرِّسالَةَ ، وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمينَ . « « 1 »
اثبات صدر المتألّهين ، سريان عشق را در جميع موجودات به وجه احسن
مرحوم صدر المتألّهين قدّس اللهُ نفسه الشّريفة در مبحث عشق ، مطلب را بسيار جالبتر و عميقتر از شيخ الرّئيس گسترش داده است .
وى در طىّ عنوان : « الْفَصْلُ 15 : فى إثْباتِ أنَّ جَميعَ الْمَوْجوداتِ عاشِقَةٌ لِلَّهِ سُبْحانَهُ مُشْتاقَةٌ إلَى لِقائِهِ وَ الْوُصولِ إلَى دارِ كَرامَتِهِ » اثبات نموده است كه خداوند سبحانه براى هر يك از موجودات عقليّه و نفسيّه و حسّيّه و
هامش
( 1 ) « رسالهء عشق » را با بيست و دو رسالهء دگر ، انتشارات بيدار بلده طيّبه قم به نام « رسائل الشّيخ الرّئيس أبى علىّ الحسين بن عبد الله بن سينا » ( ج 1 ) طبع كرده است ، و « رسالهء عشق » صفحات 373 إلى 397 آن را استيعاب نموده است . و آن را خطيب شهير سيّد ضياء الدّين درّى با سه رسالهء ديگر از شيخ ترجمه نموده ، با نام « الفوائد الدّرّيّة » ، و چاپخانه و كتابخانهء مركزى در سال 1318 شمسى طبع نموده است كه ترجمه « رسالهء عشق » كه در اين مجموعه مىباشد ، مجموعاً سى صفحه است .