نيازى به اثبات از خارج آن ندارد ، و هدف از قسم در آن بيان صله و ارتباط است ميان غيب و شهود ، يا ميان آنچه بشر از حقايق آفرينش مىداند با آنچه كه از آن آشكار است .
خداوند متعال مىگويد :
وَ اللَّيْلِ إِذا يَغْشى * وَ النَّهارِ إِذا تَجَلَّى * وَ ما خَلَقَ الذَّكَرَ وَ الْأُنْثى * إِنَّ سَعْيَكُمْ لَشَتَّى
« به شب كه بر سر جهانيان در آيد * و به روز كه روشن شود و پيدا * و به آفرينش نر و ماده * كه كردار شما بس پراكنده است » ، « 1 » و گفت :
وَ الشَّمْسِ وَ ضُحاها * وَ الْقَمَرِ إِذا تَلاها * وَ النَّهارِ / 93 إِذا جَلَّاها * وَ اللَّيْلِ إِذا يَغْشاها * وَ السَّماءِ وَ ما بَناها * وَ الْأَرْضِ وَ ما طَحاها * وَ نَفْسٍ وَ ما سَوَّاها * فَأَلْهَمَها فُجُورَها وَ تَقْواها * قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاها * وَ قَدْ خابَ مَنْ دَسَّاها
« و به آفتاب و برتافتن آن * و به ماه كه بر پى خورشيد ايستد * و به روز كه آن را پديدار كند * و به شب كه آن را بپوشاند * و به آسمان و ساختمان آن * و به زمين و گستردگى آن * و به جان و پديد آمدن آن * و به آن كه الهامبخش گنهكارى و پرهيزگارى آن است * رستگار شد آن كه آن را پاكيزه ساخت * و زيانكار شد آن كه به دسيسهاش برانگيخت » ، « 2 » و گفت :
وَ الضُّحى * وَ اللَّيْلِ إِذا سَجى * ما وَدَّعَكَ رَبُّكَ وَ ما قَلى * وَ لَلْآخِرَةُ خَيْرٌ لَكَ مِنَ الْأُولى * وَ لَسَوْفَ يُعْطِيكَ رَبُّكَ فَتَرْضى
« به روز روشن و چاشتگاه * و به شب كه آرام گيرد * خداوندت تو را بدرود نكرد و خشمگين نشد * و انجام براى تو بهتر از آغاز نيست * و به زودى پروردگارت چندان به تو دهد كه خرسند شوى » . « 3 » پس در مثال اول ميان شب كه دنيا را با تاريكى خود مىپوشاند ، و روز كه با روشنى به صورت كامل آشكار مىشود ، ارتباط برقرار شده است ، و آنچه را كه از گونهء اختلاف در ميان آنها وجود دارد ، به صورتى ديگر ميان نر و ماده مشاهده مىكنيم ، و ميان اختلاف سعى و كوشش در نزد مردم . . . و در مثال دوم از ارتباط ميان بزرگى خورشيد و ماه ، و شب و
هامش
( 1 ) - الليل / 1 - 4 .
( 2 ) - الشمس / 1 تا 4 .
( 3 ) - الضّحى / 1 تا 5 .