مىآيد ، رحمت خدا هدف آفرينش است :
/ 75
وَ لَوْ شاءَ رَبُّكَ لَجَعَلَ النَّاسَ أُمَّةً واحِدَةً وَ لا يَزالُونَ مُخْتَلِفِينَ إِلَّا مَنْ رَحِمَ رَبُّكَ وَ لِذلِكَ خَلَقَهُمْ
. « 58 » [ 57 ] ولى هدفى كه از آن سخن مىگوييم به معنى علت در نزد ما نيست كه چون به كارى مىپردازيم به سبب آن علت چنين مىكنيم و همان ما را به تلاش و پرداختن به كار برمىانگيزد . چنان كه تشنگى علّت و سبب آب نوشيدن است ، و گرسنگى علت خوردن ، و نرمدلى و رقت قلب علت عطف و محبت ، ولى رفع تشنگى و سيرى و احسان هدف است .
خدا برتر از آن است كه براى كار او سببى باشد كه به آن او را برانگيزد ، و علّتى كه او را به زارى وادارد و مجبورش كند . او بىنياز ستوده است و بخشش او رحمت محض او است ، و فضل او محض ارادهء او ، و الحاح و اصرار خواهندگان مايهء ناراحتى او نمىشود ، و در دعايى آمده است :
« خرسندى تو پاكيزهتر از آن است كه براى آن علتى از تو وجود داشته باشد تا چه رسد به آن كه علتى از من در آن مؤثر باشد . الاهى ! تو به ذات خود بى نيازى از آن كه از خودت نفعى به تو برسد ، پس چگونه ممكن است كه از من بىنياز نباشى ؟ » . « 59 » لامى كه در سياق بيان هدف از آفرينش در ليعبدون آمده به اين معنى نيست كه : خداوند متعال با اين وسيله براى رسيدن به اين هدف كوشش كرده است - در صورتى كه او به خودى خود بىنياز است - بلكه به اين معنى است كه : او مقدر ساخته و بر آن حكم كرده كه اين وسيلهاى براى ما به سوى او باشد ، و راه تلاش ما براى دست يافتن به آنچه مايهء خرسندى او است ، و از پيشرفتها و درجات كمال ما در وجود ما است ، به همان گونه كه طهارت هدف وضو است ، و
هامش
( 58 ) - هود / 118 و 119 .
( 59 ) - دعاى عرفه از امام حسين عليه السلام ، المنتخب الحسنى ، ص 295 .