و بداند كه معرفت يافتن به او جز از طريق خود او ميسر نمىشود ، و چگونه مىتواند كسى جز او دليل و راهنماى به او باشد ؛ و به نور او آسمانها و زمين روشن است ، و آيا ممكن است كسى جز او ظهورى داشته باشد كه او ندارد تا بتواند ظاهر كنندهء او سبحانه و تعالى باشد ؟ ! او معرفت خودش را به كسى عنايت مىكند كه تسليم به او شده باشد ، و تنها او را بپرستد و از او فرمان برد ، و بدين گونه عبادت از آن روى هدفى از آفرينش مىشود كه راه رسيدن به معرفت و شناخت او است .
ثالثا : آيا ممكن است كه انسان به رستگارى در دنيا و آخرت بدون راه و شريعت آشكارى برسد كه بر آن پيش رود ، و آيا به كار بردن شريعت جز از راه ايمان آوردن به خدا و تسليم شدن به اوامر او ميسر مىشود ، و آيا اين امكان وجود دارد كه قلب آدمى از چركهاى آن پاك شود ، و شخص او از قيد و بندها جز به معرفت خدا خلاص مىشود كه جانها را در گسترهء قدس او قرار مىدهد ، و از خودپسندى و حرص و خشم و آتش شهوات دور مىسازد ؟ ! هرگز . . . شناخت خدا و تسليم شدن به او راهى براى دور كردن شيطان از قلب و پاك كردن قلب از وسوسهها و پندارها و آرزوهاى او ، و خويگر شدن به خوى پروردگار است ، و مؤدب شدن به آداب او از كرم و ايثار و احسان و تقوا و دوستى خير و اهل آن ، و به همين سبب در آيات قرآن به چيزهايى برمىخوريم كه از آنها معلوم مىشود كه هدف آفرينش آفرينش برتر است ، چنان كه در اين آيات :
در نه آيه از آيات قرآن خداوند متعال شكر و سپاسگزارى را هدفى براى نعمت آفرينش يا ديگر نعمتها قرار داده و از جملهء آنها گفته است :
وَ جَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَ الْأَبْصارَ وَ الْأَفْئِدَةَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
. « 53 »
لِتَجْرِيَ الْفُلْكُ فِيهِ بِأَمْرِهِ وَ لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ وَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
. « 54 »
هامش
( 53 ) - النّحل / 78 .
( 54 ) - الجاثية / 12 .