يا كف دست خود را مىبندد و باز مىكند .
وَ أَنْتُمْ حِينَئِذٍ تَنْظُرُونَ
« و شما در اين هنگام نگاه مىكنيد . » با چشمان خودتان به او مىنگريد و كارى جز تسليم شدن به واقع از شما برنمىآيد ، در حالى كه فرستادگان خدا مشغول بيرون آوردن روح از بدن او در نزديكى رگ گردناند .
وَ نَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْكُمْ وَ لكِنْ لا تُبْصِرُونَ
« و ما به او از شما نزديكتريم ، ولى شما نمىبينيد . » به همان گونه كه كسانى كه به مرگ مىرسند آن را به يقين درمىيابند و فرستادگان خدا را با چشمان و بصيرتهاى خويش مىبينند ، پروردگارمان از ما مىخواهد كه از كسانى كه پيش از ما رفتهاند ، پيش از آن كه چون خود پند شويم ، پند و عبرت بگيريم ، و امام على ( عليه السّلام ) در تأكيد اين حقيقت به ما مىگويد :
« اگر آنچه مردگان شما ديدند مىديديد ، ناشكيبايى مىكرديد و مىترسيديد ، و مىشنيديد و فرمان مىبرديد . امّا آنچه آنان به چشم خويش ديدند بر شما پوشيده است ، و زود باشد كه پرده فرو افتد ! حقيقت را به شما نشان دادند و نخواستيد بياييد . سخن به راستى مىگويم ، آنچه از آن پند گيرند بر شما آشكار بود و عيان ؛ و از آنچه نبايد ، بازداشته شديد تا آنجا كه بتوان ، و پس از فرشتگان كس فرمان خدا را نرساند جز انسان » . « 165 » از دقيق بودن عبارت قرآن است كه در اين جا نمىگويد : و لكن لا تنظرون « نگاه نمىكنيد » ، بدان سبب كه آنچه مىخواهد بيان كند كورى بصيرت و بينش است نه كورى بصر و چشم و بس ، پس مؤمنان صاحب يقين ، در آن حالت كه كسى در نزديكى آنان در شرف بيرون رفتن از دنيا است ، ملائكه را به چشم خود نمىبينند ، ولى بدون شك مرگ را ادراك مىكنند ، و به اين حق تسليم مىشوند ، همچون تسليم به همهء حقايق ديگر ، و با قلبهاى خودشان حتى ملائكه را
هامش
( 165 ) - نهج البلاغة ، خطبهء 20 ، ص 62 .