صورتى كه پيوسته ما را به ميهمانى و كرامت خود دعوت مىكند ، ولى ما جز به سعى خود نمىتوانيم به آن برسيم ، بدان جهت كه چنان است كه خدا آن را توصيف كرده است :
فِي كِتابٍ مَكْنُونٍ
« در كتابى پوشيده و پنهان . » پس ناگزير بايد به آشكار كردن آن بپردازيم كه رسول اللَّه ( صلّى اللَّه عليه و آله ) چنين گفته است ، « 146 » يا به گفتهء امام على ( عليه السّلام ) آن را به سخن گفتن برانگيزيم ، تا از غيب و نهفتهء آن آگاه شويم ، چه قرآن على رغم مشتمل بودن بر بيان هر چيز هرگز سخن نمىگويد ، « اين قرآن است پس از آن بخواهيد تا سخن گويد ، ولى هرگز سخن نخواهد گفت ، / 457 ولى من شما را از آن آگاه مىسازم : در آن دانش هر چيز است كه پس از اين خواهد آمد ، و سخن گفتن از هر چيز كه گذشته است ، و درمان دردتان ، و نظم بخشيدن به آنچه در ميان شما مىگذرد » ، « 147 » و مقصود امام ( عليه السّلام ) از « لن ينطق » « هرگز سخن نخواهد گفت » اين است كه ما هرگز در ظاهر قرآن از روشهاى تمدنى زندگى چيزى نخواهيم خواند ، و نه از مضامين علمى آن ، بلكه اين گونه چيزها را از تفكر و تدبر در آيات آن به دست خواهيم آورد كه در پوشيدههاى قرآن كريم و ذكر حكيم را بر روى ما مىگشايد و ما را از محتويات و تأويلات واقعى در نواحى مختلف زندگى آگاه خواهد ساخت ، و چون عقل به راهنمايى آيات و سنت و علم صحيح عمل كند ، كليد قرآن است .
خداوند متعال گفته است :
وَ ما يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنا وَ ما يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُوا الْأَلْبابِ
« و تأويل آن را كسى جز خدا نمىداند ، و پيشرفتگان در علم مىگويند كه ما به آن ايمان آورديم و همهء آن از پروردگار ما است ، و يادآور نشوند مگر خردمندان » ، « 148 » و گفت :
وَ تِلْكَ الْأَمْثالُ نَضْرِبُها لِلنَّاسِ وَ ما يَعْقِلُها إِلَّا الْعالِمُونَ
« اين مثلها را براى مردم مىزنيم ، و آنها را درنمىيابند مگر
هامش
( 146 ) - همان جا ، ص 13 .
( 147 ) - همان جا ، ص 23 از امير المؤمنين ( ع ) .
( 148 ) - آل عمران / 7 .