را آفريده است ، پس چرا / 436 در قدرت او براى بعث كه زنده كردن ديگرى همچون زنده كردن دربار اول است شك و ترديد مىكند ؟
أَ لَمْ يَكُ نُطْفَةً مِنْ مَنِيٍّ يُمْنى * ثُمَّ كانَ عَلَقَةً فَخَلَقَ فَسَوَّى * فَجَعَلَ مِنْهُ الزَّوْجَيْنِ الذَّكَرَ وَ الْأُنْثى * أَ لَيْسَ ذلِكَ بِقادِرٍ عَلى أَنْ يُحْيِيَ الْمَوْتى
« مگر چكهاى از منى ترشح شده نبود * كه سپس همچون خونى بسته شد كه او را آفريد و بياراست * و از او دو جفت زن و مرد به وجود آورد ؟ * آيا بر آن توانايى ندارد كه مردگان را زنده كند ؟ ! » . « 115 » آرى ، او قادر است ، و ايجاد نخستين براى آن بسنده است كه اين حقيقت سپرده شدهء به عقلها و فطرتهاى ما را همچون يادآورى براى قدرت او در بعث مردگان در روز قيامت مورد استفاده قرار دهد .
دعوت او در اين جا به اين يادآورى ، بعد از گفتهاش
فَلَوْ لا تُصَدِّقُونَ
آيهء 57 ما را به آن رهبرى مىكند كه فاصلهء ميان انسان و تصديق او به خدا و به روز ديگر بسيار نزديك است و نيازى به تذكر ندارد ، و اين از اين راه توجه به مقياسهاى عقلى او حاصل مىشود كه به وسيلهء آنها به فعاليتهاى حياتى خود مىپردازد .
[ 63 - 64 ] قرآن كريم توجه ما را به آيهء ديگرى جلب مىكند كه اگر در آن درست بينديشيم ما را به آفريدگار لطيفمان عزّ و جلّ هدايت مىكند كه براى آفريدگان خويش در همه چيز تجلّى پيدا مىكند تا در هيچ چيز نسبت به او جاهل نباشند ، و آن آيهء مربوط به كشاورزى است كه از يك سو ما را بيشتر به پروردگارمان آشنا مىكند ، و از سوى ديگر صورتى آشكار و نزديك به واقعيت بعث و نشور در برابر ما قرار مىدهد ، در آن جا كه بذر را در خاك قرار مىدهيم ، و طولى نمىكشد كه پس از آب دادن به آن مىرويد و به صورت گياهى از خاك سر برمىآورد ، سپس ساق پيدا مىكند و بر آن مىايستد كه اين همه حكايت كنندهء از زندگى با همهء رونق و شكوه آن است .
أَ فَرَأَيْتُمْ ما تَحْرُثُونَ
« آيا آنچه را كه كشت مىكنيد ديدهايد ؟ » از درختان و گياهان سخن نمىگويد ، بدان جهت كه ساخته نشدن آنها به
هامش
( 115 ) - القيامة / 37 تا 40 .