باز مىگرداند ، پس آيا بازگرداندن انسان پس از مرگش به زندگى به همين گونه دشوارى دارد ؟ و خداوند متعال گفته است :
قالُوا أَ إِذا كُنَّا عِظاماً وَ رُفاتاً أَ إِنَّا لَمَبْعُوثُونَ خَلْقاً جَدِيداً * أَ وَ لَمْ يَرَوْا أَنَّ اللَّهَ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ قادِرٌ عَلى أَنْ يَخْلُقَ مِثْلَهُمْ
« گفتند : آيا در آن هنگام كه به صورت استخوانها و خاكى درآمدهايم ، آيا با آفرينش تازه برانگيخته مىشويم ؟ مگر نمىدانند كه آن كس كه آسمانها و زمين را آفريده است ، توانايى بر آن دارد كه مثل ايشان را بيافريند . . . » ، « 111 » و گفت عزّ من قائل :
أَ وَ لَيْسَ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ بِقادِرٍ عَلى أَنْ يَخْلُقَ مِثْلَهُمْ بَلى وَ هُوَ الْخَلَّاقُ الْعَلِيمُ * إِنَّما أَمْرُهُ إِذا أَرادَ شَيْئاً أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ * فَسُبْحانَ الَّذِي بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ وَ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ
« آيا آن كه آسمانها و زمين را آفريده توانايى آن را ندارد كه مثل ايشان را بيافريند ؟ چرا دارد ، و او آفرينندهء دانا است * و چون ارادهء آفرينش چيزى كند ، به آن مىگويد : باش ، پس مىباشد و آفريده مىشود * پس منزه است آن كه پادشاهى بر هر چيز به دست او است و همگان به سوى او بازمىگردند » . « 112 » 3 - ممكن است مثل پدرانى باشند كه مردهاند و به صورت خاك درآمدهاند كه از آنان براى انكار بعث مثل مىزدند ، و چنان مىپنداشتند كه زنده كردن آنان مستحيل است كه خدا از آن ستيزهگر چنين ياد كرده است :
وَ ضَرَبَ لَنا مَثَلًا وَ نَسِيَ خَلْقَهُ قالَ مَنْ يُحْيِ الْعِظامَ وَ هِيَ رَمِيمٌ
« و براى ما مثلى زد و آفريده شدن خودش را فراموش كرد و گفت : كيست كه استخوانهاى پوسيده و خاك شده را زنده كند ؟ » . « 113 » و قرآن / 435 اين معنى را آشكارا در خطاب به پيامبرش چنين بيان كرده است :
انْظُرْ كَيْفَ ضَرَبُوا لَكَ الْأَمْثالَ فَضَلُّوا فَلا يَسْتَطِيعُونَ سَبِيلًا * وَ قالُوا أَ إِذا كُنَّا عِظاماً وَ رُفاتاً أَ إِنَّا لَمَبْعُوثُونَ خَلْقاً جَدِيداً * قُلْ كُونُوا حِجارَةً أَوْ حَدِيداً * أَوْ خَلْقاً مِمَّا يَكْبُرُ فِي صُدُورِكُمْ فَسَيَقُولُونَ مَنْ يُعِيدُنا قُلِ الَّذِي فَطَرَكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ فَسَيُنْغِضُونَ إِلَيْكَ رُؤُسَهُمْ وَ يَقُولُونَ مَتى هُوَ قُلْ عَسى أَنْ يَكُونَ قَرِيباً
هامش
( 111 ) - الإسراء / 98 و 99 .
( 112 ) - يس / 81 تا 83 .
( 113 ) - يس / 78 .