او در زهدان مادرش دور از علم و ارادهء آنان صورت پذيرفته است .
ثانيا : بعضى مىگويند كه دهر و روزگار ما را مىميراند و زنده مىكند كه بعضى از آن به نام طبيعت تعبير مىكنند ، يعنى اين آسمان و زمين و آب و خاك .
چرا به خود بازنمىگردند و نمىپرسند : طبيعت را كه آفريد و قوانين را در آن مستقر ساخت ، و پس از بستگى و يكپارچگى در آن شكافتگى به وجود آورد ، و ميان جفتهاى آن الفت برقرار كرد ، و شؤون آن را نظام بخشيد ، آيا آفريدگار داناى مدبّر حكيم نبود ؟
ثالثا : و بعضى مىگويند كه جهان بر حسب تصادف پيدا شده و بدون دليلى سير مىكند . سبحان اللَّه ! اين تصادف چيست ؟ آيا تصادف به معنى پيدا شدن دو حادثه در حالت واحد نيست كه هر كدام براى خود سببى دارد ، و چيزى كه هست وقوع پيدا كردن آنها با هم نتيجهء تازهاى است ؟ تصادفى كه ما مىشناسيم همين است ، / 431 و عمل بدون عامل و كار صورت پذيرفتهء بدون كارگر ، يا آفرينش بدون آفريننده يا حادثهء بدون سبب را تصادف نمىدانيم . « 103 » يكى از بحث كنندگان اين گمان را مورد استهزا قرار مىدهد و مثلى مىآورد و مىگويد : اگر كسى پيدايش دايرة المعارف بريتانيا را با مجلّدات حجيم و علوم متنوع آن بدين گونه تفسير كند كه : انفجارى در يك چاپخانه صورت گرفت ، و بر حسب تصادف مركب چاپ بر روى كاغذهاى سفيد روان شد ، و اشكال كلمات بنا بر تصادف بر روى آنها نگارش يافت ، و مجلدات دايرة المعارف با همهء آنچه از فرهنگ زمان معاصر در آن موجود است پديدار شد ، اگر كسى پيدايش يكى از بزرگترين دايرة المعارفهاى معاصر را بدين گونه توجيه كند ، آيا گفتهء او مايهء ريشخند و استهزاء نيست ؟ ! به همين گونه است گفتهء كسى كه مدّعى آن شود كه تنها يك ياخته بر حسب تصادف به وجود آمده است .
هامش
( 103 ) - رجوع كنيد به بحثهاى مفصّل مؤلف در كتابش به نام نگرشى نو بر انديشهء اسلامى ترجمهء حميدرضا آژير كه در چند صد صفحه در اين خصوص فراهم آمده است .