پيدا مىكند كه از آن جمله است كوشيدن و رنج بردن . پس هر كه ديگر نواحى زندگى خود را كنار گذارد و تنها به جستجوى خوراك بپردازد ، توفيق حاصل نمىكند ؛ چگونه ؟
مگر ملت نادان از هم گسيختهاى كه هيچ توجهى به سياست ندارد و از تغييرات بزرگى كه در جهان صورت گرفته بىخبر است ، و عواطف او از لحاظ ادبى و فنى هيچ تغييرى پيدا نمىكند ، ملتى عقب مانده نيست ، و آيا بهرهء چنين ملت و / 43 قومى مىتواند جز فقر و مسكنت باشد ، حتى اگر تمام فرزندانش شب و روز در طلب روزى تلاش كنند ؟
در فرد نيز چنين است ، و هر كه عزيمت و همت او فرو افتاده و پست باشد ، و افق علم و فهم او تنگ ، و آداب و اخلاقش بد باشد ، تلاش در طلب روزى سودى براى او ندارد . در صورتى كه فرد ديگر كه همت بلند دارد ، و علم و فهم او افزايش مىيابد ، و اخلاق و آداب او نيكو مىشود ، به اندكى از تلاش تمركز يافته براى دست يافتن به روزى مىپردازد ، و در عوض به بسيارى از دستاوردهاى ديگر دسترس پيدا مىكند ؛ مگر چنين نيست ؟ و به همين سبب در حديث مأثور از امام صادق عليه السلام آمده است :
« سوگند به آن كه جدّم را به حق به پيامبرى برگزيد كه خداوند متعال روزى بندهاش را به اندازهء جوانمردى به او مىرساند ، و يارى به اندازهء شدت بلا نزول پيدا مىكند » ، « 31 » و او عليه السلام گفت : « از آزار رساندن به ديگران دست بازداشتن و از جنجال و غوغا كاستن روزى را افزايش مىدهد » ، « 32 » و از رسول صلّى اللَّه عليه و آله روايت شده است كه گفت : « توحيد نيمى از دين است ، و با صدقه دادن روزى را براى خود فرود آور » ، « 33 » و خطرناكترين نتيجهء تكالب و به جان يكديگر همچون سگان افتادن براى دنيا ، دور ماندن از ياد خدا است ، و صعود
هامش
( 31 ) - همان كتاب ، ص 125 .
( 32 ) - همان كتاب ، ص 126 .
( 33 ) - همان جا .