در آسمان است آن امكانات آيندهاى كه پروردگار ما را به آنها راهنمايى مىكند ، چه در آن بركاتى چندين برابر آن است كه اكنون از آنها برخوردار مىشويم ، به همان گونه كه در آن بلاهايى است كه بايد به عمل / 42 صالح از آنها اجتناب كرد ، و شايد آيات پس از اين تأويلى براى اين كلمه بوده باشد ، چه پروردگار ما سبحانه و تعالى وعده داد - و وعدهء او راست است - به ابراهيم كه او را ذرّيّهاى خواهد بود ، به همان گونه كه قوم لوط را به عذاب وعده داد ، و فرشتگانش همهء آنها را آوردند .
بعضى گفتهاند كه : معنى « و ما توعدون » بهشت است كه جايگاه آن را در آسمان قرار داده است . و شايد اين گفته دربارهء بعضى از باغهاى بهشت صحت داشته باشد ، اما تمام جنت و بهشت پهنايى همچون بپهناى آسمانها دارد ، و خدا داناتر است .
براى آيه تفسيرى ديگر نيز هست : و آن اين كه : خدا در نزد خود در آسمان ( جهت بالا ) همهء روزيهاى بندگانش را مقدر كرده است ، پس ديگر چرا بايد مردمان حريص باشند و همچون سگ به جان يكديگر بيفتند ؟
آرى . سعى و كوشش واجب است ، ولى ميان سعى براى دست يافتن به روزى و حتى رنج بردن در راه آن ، و يكديگر را بر سر آن هلاك كردن ( و گداختن در بوتهء آن ) تا حدى كه در نزد آدمى هيچ همّى سواى آن ديده نشود ، تفاوت بسيار است ؛ بدين گونه و از اين راه شخصيت او مسخ مىشود ، و از انسانيت بيرون مىآيد و حكم يك آلت اقتصادى را پيدا مىكند ، هرگز چنين چيزى درست نيست . انسان چشم داشتهايى عالى دارد ، و روزى تنها وسيلهاى براى رسيدن به آنها است . و به همين سبب از حديثى به جا مانده از پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله آمده است كه گفت :
« روزى چيزى است كه حرص حريص آن را پيش نمىكشد ، و ناراضى بودن يك ناراضى از رسيدن آن جلوگيرى به عمل نمىآورد » . « 30 » ما ملاحظه مىكنيم كه روزى به نواحى متعددى از زندگى انسان ارتباط
هامش
( 30 ) - نور الثقلين ، ج 5 ، ص 126 .