ديگران گفتهاند : اولين و آخرين همه از اين امتند ، و شمارهء اولون از آن روى بيشتر است كه در ايام غربت آن متحمل رنج فراوان شدند ، ولى ظاهر آيه هماهنگ با تفسير اولى است ، و بعضى از مفسران از آيه چنين الهام گرفتهاند كه قرون نخستين اسلام از قرنهاى پس از آن بهتر بوده است ، در صورتى كه از آيه عكس اين مفهوم مىشود ، چه هر اندازه كه شمارهء مؤمنان افزايش پيدا كند ، از شمارهء سابقون كاسته مىشود ، از آن روى كه اهميت سابق بودن به آن است كه با تحركى در جهت مخالف با مردم دارد ، و لذا / 393 ايمان و انفاق پيش از فتح مكه درجهاى برتر و بالاتر از درجهء ايمان و انفاق پس از آن داشته است .
از رسول اللَّه ( صلّى اللَّه عليه و آله و سلم ) روايت شده است كه چون اين آيه نازل شد ، بر اصحاب رسول اللَّه صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم گران آمد ، و سپس اين آيه نازل شد :
ثُلَّةٌ مِنَ الْأَوَّلِينَ * وَ ثُلَّةٌ مِنَ الْآخِرِينَ
پس پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم گفت : « اميدوارم كه شما چهار يك اهل بهشت ، بلكه سه يك ، و بلكه نيمى از آنان باشيد ، و در نيم ديگر شريك با ايشان » . « 16 » از بعضى از نصوص چنان دستگير مىشود كه : سابقون بعضى از مقرّباناند ، و گاه در آخرين ممكن است كسانى باشند كه سابق نباشند ولى در فضل با آنان برابرى كنند ، بر حسب درجهء ايمان و نيروى يقين و توفيقى كه در شتاب ورزيدن در خيرات به دست آوردهاند .
و در نصى به جا مانده از امام صادق عليه السّلام مىخوانيم كه به بعضى از پيروان خود گفت : « شما سابقان نخستين ، و سابقان بعدى ، و سابقان در دنيا به ولايت ماييد ، و در آخرت به بهشت » . « 17 » در نصّى به جا مانده از امام صادق ( عليه السّلام ) آمده است كه گفت :
« پس سابقون فرستادگان و خاصّان او از آفريدگان اويند كه در ميان ايشان پنج تن
هامش
( 16 ) - القرطبى ، ج 17 ، ص 200 .
( 17 ) - نور الثقلين ، ج 5 ، ص 209 .