آن برگرد خودش و خورشيد مىانديشند ، و مسافت معينى كه آن دو را از يكديگر جدا مىسازد ، و از خود مىپرسند كه چه چيز اين اندازهها را معين كرده است كه اگر فواصل تغيير پيدا كند يا سرعت حركت از آنچه هست افزونتر بوده باشد ، امكان پيدايش حيات در آن از ميان مىرود .
ضخامت پوستهء زمين چنان دقيق تنظيم شده است كه اگر به اندازهء سى سانتيمتر بيشتر مىبود ، اكسيژن لازم براى زندگى وجود پيدا نمىكرد . . . و اگر درياها به اندازهء چندين سانتيمتر از آنچه هست بيشتر مىبود ، همهء مواد ضرورى جو به توسط دريا بلعيده مىشد .
به همين گونه اگر ستبرى غلاف و جوّ محيط بر كرهء زمين اندكى كمتر مىبود ، زمين در معرض برخورد مليونها شهاب متوجه به آن از فضاى خارجى قرار مىگرفت و امكان وجود زندگى از ميان مىرفت . . . ، و نيز براى گازهاى گوناگون موجود در جو كه به هر يك از آنها نيازمنديم و در طى سالهاى دراز از منابع متعدد فراهم آمده است ، همين پيشامد صورت وقوع پيدا مىكرد . آيا اين همه گواهى بر حكمت مدبّر جهان سبحانه و تعالى نيست ؟ « 28 » [ 21 ] چون به نفس خود باز گردى كه خلاصهء مبارك همهء اين همه عالم بزرگ و گسترده است ، آفاقى بى حد و اندازه از علم ، و گواهان بيشمارى بر حسن تدبير آفرينندهء بخشندهء آن خواهى يافت ، ولى ما به يك بينش نافذ نيازمنديم تا نيازمنديهاى فورى و محدود جسم ما را از تأمل و تفكر در ژرفناى آن كه آكندهء از معرفت و محبت و احساسات پاكيزه است باز ندارد .
وَ فِي أَنْفُسِكُمْ أَ فَلا تُبْصِرُونَ
« و آيا در خود نمىنگريد ؟ » / 41 چگونه است كه دربارهء نزديكترين چيزها به خودمان بصيرتى نداريم ، و آيا كسى كه آيات خداى موجود در ضمير و و جدان خود . . . و در عقل روشنگر . . . و در
هامش
( 28 ) - رجوع كنيد به تفسير نمونه ، ج 22 ، ص 331 ، 332 .