بپاشند و پراكنده شوند ، آيا تكيهگاهى براى پيروان ما ديگرى كه با ارزشها مخالفت مىكردند ، و با اعتماد بر كاينات موجود به تكذيب حق مىپرداختند ، از خاكى كه از آن چيزهاى بيرون مىآوردند يا در آن چيزى كشت مىكردند يا بر آن بناها مىساختند ، و كوهها و همانندهاى آنها از سنگ و آهن و جز آن باقى مىماند كه به آن اعتماد كنند ؟
وَ بُسَّتِ الْجِبالُ بَسًّا
« و كوهها بركنده شوند بركنده شدنى . » آيا ديدهاى كه مار چگونه بر زمين راه مىرود ، كه گويى در آن ذوب مىشود ، و آيا آب را ديدهاى كه چگونه در رستنهاى تشنه پراكنده مىشود ؟ آيا ديدهاى كه جامهء كهنه چگونه پارههايش از يكديگر جدا مىشود ، كوههاى بلند لنگر افكنده به همين صورت در هر جهت پراكنده مىشوند ، بدانگونه كه پشم و پنبهء زده در برابر تند باد چنين مىشوند .
[ 6 ] چون كوهها بركنده شوند ، به همانگونه در فضا پراكنده مىشوند كه غبار كنده شدهء از زمين با سم چارپايان چنين مىشود و به حركت خود ادامه مىدهند .
فَكانَتْ هَباءً مُنْبَثًّا
« و به صورت غبارى پراكنده درمىآيند . » بعضى گفتهاند كه : هباء شعاعى است كه از سوراخى وارد جايگاه تاريكى مىشود و به صورت غبار دارد ، و ممكن است نيروى جاذبه از بين برود و در نتيجه سنگها استحكام درونى خود را از دست بدهند و به ذرات خردى تبديل شوند ، و شايد چنان تلاشى پيدا كنند كه شرارههاى برخاستهء از آتش ، و چون بر چيزى قرار گيرند آن را چيزى نيابيم كه تفسير ديگرى براى كلمهء هباء است .
/ 387 و گفتهاند كه : منبث يعنى پراكنده ، چنان كه پروردگارمان گفت :
وَ بَثَّ فِيها مِنْ كُلِّ دَابَّةٍ
« و پراكند در آن از هر گونه جانور » ، « 4 » و حال كوهها در واقع منعكس كنندهء واقعيت اعمال كافران است و آنچه در دنيا به آن اعتماد داشتند
هامش
( 4 ) - البقرة / 164 ، لقمان / 10 .