إِذا وَقَعَتِ الْواقِعَةُ
« هنگامى كه واقعه وقوع پيدا كند . » بعضى گفتهاند كه « إذا » صله است و معنى آيه مىشود : واقعه وقوع پيدا كرد ، و حق آن است كه بگوييم ظرف زمان است و معنى آن مىشود : در آن هنگام كه واقعه وقوع پيدا مىكند .
قرآن كريم ما را به حالى درمىآورد كه با آيات آن چندان درآينده زندگى كنيم كه در زمان حاضر زندگى مىكنيم ، چه هر اندازه فهم بشر دربارهء حقايق آينده شديدتر و رشد كردهتر باشد ، زندگى او به پيدا كردن كيفيت آن نزديكتر مىشود ، و بدين گونه است كه مردمان بر حسب مقدار فهم كمتر يا بيشترى كه از حقايق آينده در زندگى كنونى خويش به دست مىآورند ، با يكديگر اختلاف درجه پيدا مىكنند و براى رسيدن به صورت خوب آن به تلاش و كوشش مىپردازند ، و از انحراف و غفلت خود را دور نگاه مىدارند .
[ 2 ]
لَيْسَ لِوَقْعَتِها كاذِبَةٌ
« ديگر وقوع پيدا كردن آن را تكذيب نيست . » واقعهاى راست است كه تكذيب پذير نيست ، و بعضى گفتهاند : هيچ نفسى آن را تكذيب نمىكند ، و تأثير معنى اول در قلب شديدتر است ، پس هيچ چيز در طبيعت نمىتواند آن را تكذيب كند ، بدان سبب كه اين واقعه خود در هر ذره از ذرات كاينات عملا وقوع پيدا كرده است ، در صورتى كه معنى دومى تنها به افراد بشر تعلّق پيدا مىكند ، پس هيچ كس نمىتواند آن را دروغ بداند ، نه فقط در هنگام وقوع آن ، بلكه هم اكنون نيز / 385 براى كسى كه اندك عقل و احساس داشته باشد تكذيب آن غير ممكن است . مگر چنان نيست كه سراسر زندگى ما را به آن هدايت مىكند كه اين زندگى را هدف و حكمتى است ، و آيا امكان آن وجود دارد كه بدون ايمان داشتن به ساعت كه پروردگارمان دربارهء آن گفته است :
أَنَّ السَّاعَةَ آتِيَةٌ لا رَيْبَ فِيها
« ساعت ( قيامت ) بدون شك خواهد آمد » كسى بتواند براى زندگى حكمتى تصور كند .
[ 3 ] در آن روز كاينات همچون آب دريا تموّج پيدا مىكنند و زمينهاى برجسته فرو مىروند و زمينهاى فرو رفته بالا مىآيند ، و مردمان نيز چنيناند .