تعلق داد كه در اين گفتهء خداى تعالى :
وَ لِمَنْ خافَ مَقامَ رَبِّهِ جَنَّتانِ
آمده و در آنها از كسى پذيرايى مىكند كه فضل و درجهء او در نزد خدا كمتر است ، و لذا آنها به عنوان مهمانسرايى براى پذيرايى از برادران مؤمنش به كار مىرود كه در بهشت به ديدار يكديگر مىروند ، يا دو باغ اولى به خود او اختصاص دارد و در آنها ، يا در يكى از آنها از امثال خود پذيرايى مىكند ، يا دو تاى آخرى منزلگاه كسانى است كه در ترس از خدا درجهء كمترى دارند .
/ 361 ممكن است دو بهشت با درجهء كمتر در دنيا براى كسى فراهم آمده باشد كه از مقام پروردگار خويش ترس دارد و پيش از بهشت جاودانى به آن برسد ، و در اين باره روايتى از امام صادق عليه السّلام رسيده است كه گفت : « دو سبزينه در دنيا است كه مؤمنان از آنها مىخورند تا از حساب فارغ شوند » . « 139 » [ 63 ] آنچه تعيين كنندهء درجهء بنده را از بالاترين درجهء بهشت تا پايينترين درك در آتش تعيين مىكند ، ايستارى است كه نسبت به آلاء پروردگارش برمىگزيند ، و به اندازهء تكذيب و تصديقش به آنها بستگى دارد ، و اندازهء بهرهمندى و حسن تصرفش در آنها .
فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ
تكذيب كردن آنها چگونه است ، چه گاه ممكن است كه تكذيب به انكار خدا و كفر بيانجامد ، و گاه بهرهمند نشدن از نعمت به صورت شايسته ، كه اين نيز نوعى ديگر از تكذيب نعمت است كه انسان به عمد آن را انجام نمىدهد ، ولى بازتابى بر آيندهء او در آخرت دارد ، و بسا مىشود كه شخص شكر نعمتى را مىگزارد و شكر نعمت ديگر را انجام نمىدهد و ، مثلا ، به شكر نعمت علم مىپردازد ولى از شكر نعمت مال غافل مىماند يا در آن كوتاهى مىكند ، يا اين كه به دستور آيهاى از قرآن عمل مىكند و دستور آيهاى ديگر را ناديده مىگيرد ، يا اين كه با چشم خود به آنچه حرام است نگاه مىكند ، ولى گوش خود را از شنيدن غيبت يا نظاير آن
هامش
( 139 ) - تفسير نور الثقلين ، ج 5 ، ص 200 .