رسول اللَّه صلّى اللَّه عليه و آله و سلم چنين گفت ، و شايد در نصوص به جا مانده از پيغمبر و ائمة عليه السّلام ابعاد اين تمايز را مشاهده كنيم ، پس ، مثلا ، بيشتر سفارشها و گفتههاى ايشان متوجه عموم مردم است ، در صورتى كه در وصيتها و كلمات ايشان چيزهاى مخصوص برجستگان و رهبران ، همچون كميل و ابو ذر و سلمان و ابن مسعود و ابن جندب مشاهده مىكنيم .
خدا اين تفاضل را - همچون در سخن گفتن در اين جا از بهشتهاى چهارگانه - از آن روى مورد تأكيد قرار مىدهد كه مردمان در كارهاى خير نسبت به يكديگر حالتى شبيه به حالت مسابقه پيدا كنند ، و قرآن به اين هدف اشاره كرده و گفته است :
سابِقُوا إِلى مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ وَ جَنَّةٍ عَرْضُها كَعَرْضِ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ أُعِدَّتْ لِلَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَ رُسُلِهِ
براى رسيدن به آمرزش پروردگارتان و بهشتى كه پهناى آن همچون پهناى آسمانها و زمين است و آمادهء پذيرفتن كسانى است كه به خدا و فرستادگانش ايمان آوردند ، به مسابقه بپردازيد و از يكديگر پيشى جوييد » ، « 136 » و بلكه قرآن مسابقهء براى محكم كردن عمل را هدفى از آفرينش شمرده و گفته است :
وَ هُوَ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ وَ كانَ عَرْشُهُ عَلَى الْماءِ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا
او است آن كه آسمانها و زمين را در شش روز آفريد ، و عرش او بر آب بود ، تا شما را بيازمايد و معلوم كند كه كدام يك در عمل و كردار نيكوتريد ، « 137 » و گفت :
الَّذِي خَلَقَ الْمَوْتَ وَ الْحَياةَ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا
آن كه زندگى و مرگ را آفريد تا شما را بيازمايد و معلوم كند كه كدام يك در عمل و كردار نيكوتريد » . « 138 » خلاصهء كلام آن كه « دونهما » در آيه به معنى كمتر بودن در فضل و فضيلت است ، همچون آن كه مىگوييم فلانى در علم ما دون فلانى است ، يعنى علم او كمتر از او است ، و بدين گونه دو باغ ( بهشت ) آخرى يا به صاحب دو باغ اولى
هامش
( 136 ) - الحديد / 21 .
( 137 ) - هود / 7 .
( 138 ) - الملك / 2 .