متكى بر حكمت و علم است كه خدا دربارهء آن مىگويد :
نَرْفَعُ دَرَجاتٍ مَنْ نَشاءُ إِنَّ رَبَّكَ حَكِيمٌ عَلِيمٌ
« درجات هر كس را كه بخواهيم بالا مىبريم ، و پروردگارت حكيم عليم است » . « 130 » پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله و سلم گفت : « دو جنت از نقره است ، بناى آن و آنچه در آن است ، و دو جنت از طلا ، بناهاى آن و آنچه در آنها است » ، « 131 » و امام صادق عليه السّلام در خطاب به كسى گفت : « نگوييد كه بهشت يكى است ، در حالى كه خدا مىگويد :
وَ مِنْ دُونِهِما جَنَّتانِ
و نگوييد يك درجه ، در صورتى كه خدا مىگويد :
بَعْضَهُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجاتٍ
« درجاتى بعضى برتر از بعضى ديگر » - و سپس اضافه كرد - تفاضل قوم به اعمال است . « 132 » ولى اختلاف درجات و تفاضل اثرى / 359 از حسد يا بغضى در ميان مؤمنان به وجود نمىآورد ، و اين بر عكس حالت دنيا است كه غنى بر فقير برترى مىفروشد ، يا عالم بر جاهل ، يا حاكم بر محكوم ، و پروردگار ما گفته است :
وَ نَزَعْنا ما فِي صُدُورِهِمْ مِنْ غِلٍّ إِخْواناً عَلى سُرُرٍ مُتَقابِلِينَ
« و كينهاى را كه در دلهاى ايشان بود ، بركنديم و اكنون همچون برادرانى بر تختها رو به روى يكديگر نشستهاند » ، « 133 » و به آنچه خدا قسمت ايشان قرار داده خرسندند ، چه مىدانند كه اين به حكمت او است و آنان خود كسانى هستند كه چنين وضعى را براى خود فراهم آوردهاند .
رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله و سلم در سفارش خود به ابو ذر رضى اللَّه عنه چنين گفت : « اى ابو ذر ! فاصلهء درجه در بهشت همچون فاصلهء ميان آسمان و زمين است ! و بنده چشمش را بالا مىبرد و نورى به آن مىخورد كه نزديك است چشم او را از كار بيندازد ، و جزع و فزع مىكند و مىگويد كه : اين چيست ؟ ! و به او گفته مىشود كه نور برادر تو است ، و او مىگويد : برادرم فلان ! كه در دنيا با هم كار مىكرديم ، و آيا او اين
هامش
( 130 ) - الأنعام / 83 .
( 131 ) - مجمع البيان ، ج 9 ، ص 10 .
( 132 ) - نور الثقلين ، ج 5 ، ص 200 .
( 133 ) - الحجر / 47 .